संस्कृत

स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।

धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥

2.31

लिप्यंतरण

svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi |

dharmyāddhi yuddhācchreyo'nyatkṣatriyasya na vidyate ||

Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

अनुवाद

तथा अपने धर्म को देखकर भी तू भय करने योग्य नहीं है अर्थात्‌ तुझे भय नहीं करना चाहिए क्योंकि क्षत्रिय के लिए धर्मयुक्त युद्ध से बढ़कर दूसरा कोई कल्याणकारी कर्तव्य नहीं है

मूल तालिका से · +1 और

शब्दार्थ

Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

व्याख्या

अब श्रीकृष्ण स्वधर्म की बात करते हैं, अर्थात् वह धर्म जो व्यक्ति की स्थिति और स्वभाव से जुड़ा है। क्षत्रिय के लिए न्यायपूर्ण उद्देश्य से लड़े गए युद्ध से बढ़कर कुछ नहीं। यह पहले के आत्मा वाले तर्क से भिन्न प्रकार का तर्क है; यह भूमिका, उत्तरदायित्व और सामाजिक व्यवस्था की ओर ध्यान दिलाता है। श्रीकृष्ण अर्जुन से डगमगाने को मना करते हैं। प्राचीन योद्धा समाज से बाहर स्वधर्म का विचार कैसे लागू हो, इस पर लम्बी चर्चा हुई है, पर संवाद में यह अर्जुन को उन प्रतिबद्धताओं की याद दिलाता है जिन्हें वे पहले स्वीकार कर चुके थे।

Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08