શ્લોક 2.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
લિપ્યંતર
yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ |
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ||
Sanskrit System દ્વારા · મશીન મુસદ્દો · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
અનુવાદ
જેમ કાચબો પોતાનાં અંગો સર્વ બાજુથી સંકોરી લે છે, તેમ જ્યારે તે ઇન્દ્રિયોને તેમના વિષયોમાંથી પૂરેપૂરી પાછી ખેંચી લે છે, ત્યારે તેની બુદ્ધિ સ્થિર થાય છે.
Sanskrit System દ્વારા · મશીન મુસદ્દો · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
સમજૂતી
શ્રીકૃષ્ણ ચારે બાજુથી અંગો અંદર ખેંચી લેતા કાચબાની ઉપમા આપે છે. તે જ રીતે સ્થિર બુદ્ધિવાળો પુરુષ જરૂર પડે ત્યારે ઇન્દ્રિયોને વિષયોમાંથી પૂરેપૂરી પાછી વાળી લે છે. આ ઉપમા રક્ષણ અને નિયંત્રણ બંને સૂચવે છે. કાચબો પોતાનાં અંગો નષ્ટ કરતો નથી; તે ઇચ્છા પ્રમાણે તેમને અંદર ખેંચે છે અને બહાર કાઢે છે. એ જ રીતે જ્ઞાની ઇન્દ્રિયોને સાબૂત રાખે છે પણ તેમનાથી ખેંચાતો નથી. ઇચ્છા પ્રમાણે પાછા વળવાની ક્ષમતા સ્થિર પ્રજ્ઞાનું ચિહ્ન છે.
Sanskrit System દ્વારા · મશીન મુસદ્દો · claude-opus-5-5 · 2026-11-08