Sanskrit

Tarka Sangraha · Chapter 1 1.38

1.38

प्रत्यक्षज्ञानहेतुर् इन्द्रियार्थसन्निकर्षः षड्विधः

संयोगः संयुक्तसमवायः संयुक्तसमवेतसमवायः समवायः समवेतसमवायो विशेषणविशेष्यभावश्चेति

चक्षुषा घटप्रत्यक्षजनने संयोगः सन्निकर्षः

घटरूपप्रत्यक्षजनने संयुक्तसमवायः सन्निकर्षः चक्षुःसंयुक्ते घटे रूपस्य समवायात्

रूपत्वसामान्यप्रत्यक्षे संयुक्तसमवेतसमवायः सन्निकर्षः चक्षुःसंयुक्ते घटे रूपं समवेतं तत्र रूपत्वस्य समवायात्

श्रोत्रेण शब्दस्याकाशगुणत्वात्गुणगुणिनोश्च समवायात्

शब्दत्वसाक्षात्कारे समवेतसमवायः सन्निकर्षः श्रोत्रसमवेते शब्दे शब्दत्वस्य समवायात्

अभावप्रत्यक्षे विशेषणविशेष्यभावः सन्निकर्षो घटाभाववद्भृतलम् इत्य् अत्र चक्षुःसंयुक्ते भूतले घटाभावस्य विशेषणत्वात्

एवं सन्निकर्षषट्कजन्यं ज्ञानं प्रत्यक्षम्

तत्करणम् इन्द्रियम्

तस्माद् इन्द्रियं प्रत्यक्षप्रमाणम् इति सिद्धम्

Transliteration

pratyakṣajñānahetur indriyārthasannikarṣaḥ ṣaḍvidhaḥ

saṃyogaḥ saṃyuktasamavāyaḥ saṃyuktasamavetasamavāyaḥ samavāyaḥ samavetasamavāyo viśeṣaṇaviśeṣyabhāvaśceti

cakṣuṣā ghaṭapratyakṣajanane saṃyogaḥ sannikarṣaḥ

ghaṭarūpapratyakṣajanane saṃyuktasamavāyaḥ sannikarṣaḥ cakṣuḥsaṃyukte ghaṭe rūpasya samavāyāt

rūpatvasāmānyapratyakṣe saṃyuktasamavetasamavāyaḥ sannikarṣaḥ cakṣuḥsaṃyukte ghaṭe rūpaṃ samavetaṃ tatra rūpatvasya samavāyāt

śrotreṇa śabdasyākāśaguṇatvātguṇaguṇinośca samavāyāt

śabdatvasākṣātkāre samavetasamavāyaḥ sannikarṣaḥ śrotrasamavete śabde śabdatvasya samavāyāt

abhāvapratyakṣe viśeṣaṇaviśeṣyabhāvaḥ sannikarṣo ghaṭābhāvavadbhṛtalam ity atra cakṣuḥsaṃyukte bhūtale ghaṭābhāvasya viśeṣaṇatvāt

evaṃ sannikarṣaṣaṭkajanyaṃ jñānaṃ pratyakṣam

tatkaraṇam indriyam

tasmād indriyaṃ pratyakṣapramāṇam iti siddham

By System Admin

Translation

Draft in progress