Tarka Sangraha · Chapter 1 1.38
1.38प्रत्यक्षज्ञानहेतुर् इन्द्रियार्थसन्निकर्षः षड्विधः
संयोगः संयुक्तसमवायः संयुक्तसमवेतसमवायः समवायः समवेतसमवायो विशेषणविशेष्यभावश्चेति
चक्षुषा घटप्रत्यक्षजनने संयोगः सन्निकर्षः
घटरूपप्रत्यक्षजनने संयुक्तसमवायः सन्निकर्षः चक्षुःसंयुक्ते घटे रूपस्य समवायात्
रूपत्वसामान्यप्रत्यक्षे संयुक्तसमवेतसमवायः सन्निकर्षः चक्षुःसंयुक्ते घटे रूपं समवेतं तत्र रूपत्वस्य समवायात्
श्रोत्रेण शब्दस्याकाशगुणत्वात्गुणगुणिनोश्च समवायात्
शब्दत्वसाक्षात्कारे समवेतसमवायः सन्निकर्षः श्रोत्रसमवेते शब्दे शब्दत्वस्य समवायात्
अभावप्रत्यक्षे विशेषणविशेष्यभावः सन्निकर्षो घटाभाववद्भृतलम् इत्य् अत्र चक्षुःसंयुक्ते भूतले घटाभावस्य विशेषणत्वात्
एवं सन्निकर्षषट्कजन्यं ज्ञानं प्रत्यक्षम्
तत्करणम् इन्द्रियम्
तस्माद् इन्द्रियं प्रत्यक्षप्रमाणम् इति सिद्धम्
Transliteration
pratyakṣajñānahetur indriyārthasannikarṣaḥ ṣaḍvidhaḥ
saṃyogaḥ saṃyuktasamavāyaḥ saṃyuktasamavetasamavāyaḥ samavāyaḥ samavetasamavāyo viśeṣaṇaviśeṣyabhāvaśceti
cakṣuṣā ghaṭapratyakṣajanane saṃyogaḥ sannikarṣaḥ
ghaṭarūpapratyakṣajanane saṃyuktasamavāyaḥ sannikarṣaḥ cakṣuḥsaṃyukte ghaṭe rūpasya samavāyāt
rūpatvasāmānyapratyakṣe saṃyuktasamavetasamavāyaḥ sannikarṣaḥ cakṣuḥsaṃyukte ghaṭe rūpaṃ samavetaṃ tatra rūpatvasya samavāyāt
śrotreṇa śabdasyākāśaguṇatvātguṇaguṇinośca samavāyāt
śabdatvasākṣātkāre samavetasamavāyaḥ sannikarṣaḥ śrotrasamavete śabde śabdatvasya samavāyāt
abhāvapratyakṣe viśeṣaṇaviśeṣyabhāvaḥ sannikarṣo ghaṭābhāvavadbhṛtalam ity atra cakṣuḥsaṃyukte bhūtale ghaṭābhāvasya viśeṣaṇatvāt
evaṃ sannikarṣaṣaṭkajanyaṃ jñānaṃ pratyakṣam
tatkaraṇam indriyam
tasmād indriyaṃ pratyakṣapramāṇam iti siddham
By System Admin
Translation
Draft in progress