Sanskrit

Sushruta Samhita · 4.29 4.29.12

4.29.12

सायं वा भुक्तवानुपश्रुतशान्तिः कुशशय्यायां कृष्णाजिनोत्तरायां सुहृद्भिर् उपास्यमानः शयीत तृषितो वा शीतोदकमात्रां पिबेत्ततः प्रातरुत्थायोपश्रुतशान्तिः कृतमङ्गलो गां स्पृष्ट्वा तथैवासीत

तस्य जीर्णे सोमे छर्दिरुत्पद्यते ततः शोणिताक्तं कृमिव्यामिश्रं छर्दितवते सायं शृतशीतं क्षीरं वितरेत्ततस्तृतीये ऽहनि कृमिव्यामिश्रमतिसार्यते स तेनानिष्टप्रतिग्रहभुक्तप्रभृतिभिर्विशेषैर्विनिर्मुक्तः शुद्धतनुर्भवति ततः सायं स्नाताय पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत्

क्षौमवस्त्रास्तृतायां चैनं शय्यायां शाययेत्ततश्चतुर्थे ऽहनि तस्य श्वयथुरुत्पद्यते

ततः सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति तदहश्च शय्यायां पांशुभिर् अवकीर्यमाणः शयीत

ततः सायं पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत्

एवं पञ्चमषष्ठयोर्दिवसयोर्वर्तेत केवलम् उभयकालम् अस्मै क्षीरं वितरेत्ततः सप्तमे ऽहनि निर्मांसस्त्वगस्थिभूतः केवलं सोमपरिग्रहाद् एवोच्छ्वसिति

तदहश्च क्षीरेण सुखोष्णेन परिषिच्य तिलमधुकचन्दनानुलिप्तदेहं पयः पाययेत्

ततो ऽष्टमे ऽहनि प्रातरेव क्षीरपरिषिक्तं चन्दनप्रदिग्धगात्रं पयः पाययित्वा पांशुशय्यां समुत्सृज्य क्षौमवस्त्रास्तृतायां शय्यायां शाययेत्ततो ऽस्य मांसम् आप्यायते त्वक्चावदलति

दन्तनखरोमाणि चास्य पतन्ति

तस्य नवमदिवसात्प्रभृत्यणुतैलाभ्यङ्गः सोमवल्ककषायपरिषेकः

ततो दशमे ऽहन्येतदेव वितरेत्ततो ऽस्य त्वक्स्थिरताम् उपैति

एवमेकादशद्वादशयोर्वर्तेत

ततस्त्रयोदशात्प्रभृति सोमवल्ककषायपरिषेकः

एवम् आ षोडशाद्वर्तेत

ततः सप्तदशाष्टादशयोर्दिवसयोर्दशना जायन्ते शिखरिणः स्निग्धवज्रवैदूर्यस्फटिकप्रकाशाः समाः स्थिराः सहिष्णवः

तदा प्रभृति चानवैः शालितण्डुलैः क्षीरयवागूम् उपसेवेत यावत्पञ्चविंशतिरिति

ततो ऽस्मै दद्याच्छाल्योदनं मृदूभयकालं पयसा ततो ऽस्य नखा जायन्ते विद्रुमेन्द्रगोपकतरुणादित्यप्रकाशाः स्थिराः स्निग्धा लक्षणसम्पन्नाः केशाश्च सूक्ष्मा जायन्ते त्वक्च नीलोत्पलातसीपुष्पवैदूर्यप्रकाशा

ऊर्ध्वं च मासात्केशान्वापयेत्वापयित्वा चोशीरचन्दनकृष्णतिलकल्कैः शिरः प्रदिह्यात्पयसा वा स्नापयेत्

ततो ऽस्यानन्तरं सप्तरात्रात्केशा जायन्ते भ्रमराञ्जननिभाः कुञ्चिताः स्थिराः स्निग्धाः ततस्त्रिरात्रात्प्रथमावसथपरिसरान्निष्क्रम्य मुहूर्तं स्थित्वा पुनरेवान्तः प्रविशेत्

ततो ऽस्य बलातैलमभ्यङ्गार्थे ऽवचार्यम्

यवपिष्टम् उद्वर्तनार्थे

सुखोष्णं च पयः परिषेकार्थे

अजकर्णकषायमुत्सादनार्थे

सोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे चन्दनमनुलेपार्थे

आमलकरसविमिश्राश्चास्य यूषसूपविकल्पाः

क्षीरमधुकसिद्धं च कृष्णतिलमवचारणार्थे

एवं दशरात्रं ततो ऽन्यद्दशरात्रं द्वितीये परिसरे वर्तेत

ततस्तृतीये परिसरे स्थिरीकुर्वन्न् आत्मानम् अन्यद्दशरात्रम् आसीत

किंचिद् आतपपवनान्वा सेवेत पुनश्चान्तः प्रविशेत्

न चात्मानमादर्शे ऽप्सु वा निरीक्षेत रूपशालित्वात्ततो ऽन्यद्दशरात्रं क्रोधादीन्परिहरेत् एवं सर्वेषाम् उपयोगविकल्पः

विशेषतस्तु वल्लीप्रतानक्षुपकादयः सोमा ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैर्भक्षयितव्याः

तेषां तु प्रमाणमर्धचतुष्कमुष्टयः

Transliteration

sāyaṃ vā bhuktavānupaśrutaśāntiḥ kuśaśayyāyāṃ kṛṣṇājinottarāyāṃ suhṛdbhir upāsyamānaḥ śayīta tṛṣito vā śītodakamātrāṃ pibettataḥ prātarutthāyopaśrutaśāntiḥ kṛtamaṅgalo gāṃ spṛṣṭvā tathaivāsīta

tasya jīrṇe some chardirutpadyate tataḥ śoṇitāktaṃ kṛmivyāmiśraṃ charditavate sāyaṃ śṛtaśītaṃ kṣīraṃ vitarettatastṛtīye 'hani kṛmivyāmiśramatisāryate sa tenāniṣṭapratigrahabhuktaprabhṛtibhirviśeṣairvinirmuktaḥ śuddhatanurbhavati tataḥ sāyaṃ snātāya pūrvavadeva kṣīraṃ vitaret

kṣaumavastrāstṛtāyāṃ cainaṃ śayyāyāṃ śāyayettataścaturthe 'hani tasya śvayathurutpadyate

tataḥ sarvāṅgebhyaḥ kṛmayo niṣkrāmanti tadahaśca śayyāyāṃ pāṃśubhir avakīryamāṇaḥ śayīta

tataḥ sāyaṃ pūrvavadeva kṣīraṃ vitaret

evaṃ pañcamaṣaṣṭhayordivasayorvarteta kevalam ubhayakālam asmai kṣīraṃ vitarettataḥ saptame 'hani nirmāṃsastvagasthibhūtaḥ kevalaṃ somaparigrahād evocchvasiti

tadahaśca kṣīreṇa sukhoṣṇena pariṣicya tilamadhukacandanānuliptadehaṃ payaḥ pāyayet

tato 'ṣṭame 'hani prātareva kṣīrapariṣiktaṃ candanapradigdhagātraṃ payaḥ pāyayitvā pāṃśuśayyāṃ samutsṛjya kṣaumavastrāstṛtāyāṃ śayyāyāṃ śāyayettato 'sya māṃsam āpyāyate tvakcāvadalati

dantanakharomāṇi cāsya patanti

tasya navamadivasātprabhṛtyaṇutailābhyaṅgaḥ somavalkakaṣāyapariṣekaḥ

tato daśame 'hanyetadeva vitarettato 'sya tvaksthiratām upaiti

evamekādaśadvādaśayorvarteta

tatastrayodaśātprabhṛti somavalkakaṣāyapariṣekaḥ

evam ā ṣoḍaśādvarteta

tataḥ saptadaśāṣṭādaśayordivasayordaśanā jāyante śikhariṇaḥ snigdhavajravaidūryasphaṭikaprakāśāḥ samāḥ sthirāḥ sahiṣṇavaḥ

tadā prabhṛti cānavaiḥ śālitaṇḍulaiḥ kṣīrayavāgūm upaseveta yāvatpañcaviṃśatiriti

tato 'smai dadyācchālyodanaṃ mṛdūbhayakālaṃ payasā tato 'sya nakhā jāyante vidrumendragopakataruṇādityaprakāśāḥ sthirāḥ snigdhā lakṣaṇasampannāḥ keśāśca sūkṣmā jāyante tvakca nīlotpalātasīpuṣpavaidūryaprakāśā

ūrdhvaṃ ca māsātkeśānvāpayetvāpayitvā cośīracandanakṛṣṇatilakalkaiḥ śiraḥ pradihyātpayasā vā snāpayet

tato 'syānantaraṃ saptarātrātkeśā jāyante bhramarāñjananibhāḥ kuñcitāḥ sthirāḥ snigdhāḥ tatastrirātrātprathamāvasathaparisarānniṣkramya muhūrtaṃ sthitvā punarevāntaḥ praviśet

tato 'sya balātailamabhyaṅgārthe 'vacāryam

yavapiṣṭam udvartanārthe

sukhoṣṇaṃ ca payaḥ pariṣekārthe

ajakarṇakaṣāyamutsādanārthe

sośīraṃ kūpodakaṃ snānārthe candanamanulepārthe

āmalakarasavimiśrāścāsya yūṣasūpavikalpāḥ

kṣīramadhukasiddhaṃ ca kṛṣṇatilamavacāraṇārthe

evaṃ daśarātraṃ tato 'nyaddaśarātraṃ dvitīye parisare varteta

tatastṛtīye parisare sthirīkurvann ātmānam anyaddaśarātram āsīta

kiṃcid ātapapavanānvā seveta punaścāntaḥ praviśet

na cātmānamādarśe 'psu vā nirīkṣeta rūpaśālitvāttato 'nyaddaśarātraṃ krodhādīnpariharet evaṃ sarveṣām upayogavikalpaḥ

viśeṣatastu vallīpratānakṣupakādayaḥ somā brāhmaṇakṣatriyavaiśyairbhakṣayitavyāḥ

teṣāṃ tu pramāṇamardhacatuṣkamuṣṭayaḥ

By System Admin

Translation

Draft in progress