Sushruta Samhita · 1.40 1.40.10
1.40.10नेत्याहुरन्ये विपाकः प्रधानम् इति
कस्मात्सम्यङ्मिथ्याविपाकत्वात् इह सर्वद्रव्याण्यभ्यवहृतानि सम्यङ्मिथ्याविपक्वानि गुणं दोषं वा जनयन्ति
तत्राहुरन्ये प्रति रसं पाक इति
केचित्त्रिविधम् इच्छन्ति मधुरमम्लं कटुकं चेति
तत्तु न सम्यक्भूतगुणादामाच्चान्यो ऽम्लो विपाको नास्ति पित्तं हि विदग्धम् अम्लताम् उपैत्यग्नेर्मन्दत्वात्यद्येवं लवणो ऽप्यन्यः पाको भविष्यति श्लेष्मा हि विदग्धो लवणताम् उपैतीति
मधुरो मधुरस्याम्लो ऽम्लस्यैवं सर्वेषामिति केचिदाहुः दृष्टान्तं चोपदिशन्ति यथा तावत्क्षीरम् उखागतं पच्यमानं मधुरम् एव स्यात्तथा शालियवमुद्गादयः प्रकीर्णाः स्वभावमुत्तरकाले ऽपि न परित्यजन्ति तद्वदिति
केचिद्वदन्ति अबलवन्तो बलवतां वशमायान्तीति
एवमनवस्थितिः तस्माद् असिद्धान्त एषः
आगमे हि द्विविध एव पाको मधुरः कटुकश्च
तयोर्मधुराख्यो गुरुः कटुकाख्यो लघुर् इति
तत्र पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशानां द्वैविध्यं भवति गुणसाधर्म्याद्गुरुता लघुता च पृथिव्यापश्च गुर्व्यः शेषाणि लघूनि तस्माद्द्विविध एव पाक इति
Transliteration
netyāhuranye vipākaḥ pradhānam iti
kasmātsamyaṅmithyāvipākatvāt iha sarvadravyāṇyabhyavahṛtāni samyaṅmithyāvipakvāni guṇaṃ doṣaṃ vā janayanti
tatrāhuranye prati rasaṃ pāka iti
kecittrividham icchanti madhuramamlaṃ kaṭukaṃ ceti
tattu na samyakbhūtaguṇādāmāccānyo 'mlo vipāko nāsti pittaṃ hi vidagdham amlatām upaityagnermandatvātyadyevaṃ lavaṇo 'pyanyaḥ pāko bhaviṣyati śleṣmā hi vidagdho lavaṇatām upaitīti
madhuro madhurasyāmlo 'mlasyaivaṃ sarveṣāmiti kecidāhuḥ dṛṣṭāntaṃ copadiśanti yathā tāvatkṣīram ukhāgataṃ pacyamānaṃ madhuram eva syāttathā śāliyavamudgādayaḥ prakīrṇāḥ svabhāvamuttarakāle 'pi na parityajanti tadvaditi
kecidvadanti abalavanto balavatāṃ vaśamāyāntīti
evamanavasthitiḥ tasmād asiddhānta eṣaḥ
āgame hi dvividha eva pāko madhuraḥ kaṭukaśca
tayormadhurākhyo guruḥ kaṭukākhyo laghur iti
tatra pṛthivyaptejovāyvākāśānāṃ dvaividhyaṃ bhavati guṇasādharmyādgurutā laghutā ca pṛthivyāpaśca gurvyaḥ śeṣāṇi laghūni tasmāddvividha eva pāka iti
By System Admin
Translation
Draft in progress