Sushruta Samhita · 1.15 1.15.32
1.15.32रसनिमित्तम् एव स्थौल्यं कार्श्यं च
तत्र श्लेष्मलाहारसेविनो ऽध्यशनशीलस्याव्यायामिनो दिवास्वप्नरतस्य चाम एवान्नरसो मधुरतरश्च शरीरमनुक्रामन्नतिस्नेहान्मेदो जनयति तदतिस्थौल्यमापादयति तमतिस्थूलं क्षुद्रश्वासपिपासाक्षुत्स्वप्नस्वेदगात्रदौर्गन्ध्यक्रथनगात्रसादगद्गदत्वानि क्षिप्रमेवाविशन्ति सौकुमार्यान्मेदसः सर्वक्रियास्वसमर्थः कफमेदोनिरुद्धमार्गत्वाच्चाल्पव्यवायो भवति आवृतमार्गत्वादेव शेषा धातवो नाप्यायन्ते ऽत्यर्थमतो ऽल्पप्राणो भवति प्रमेहपिडकाज्वरभगंदरविद्रधिवातविकाराणाम् अन्यतमं प्राप्य पञ्चत्वम् उपयाति
सर्व एव चास्य रोगा बलवन्तो भवन्त्यावृतमार्गत्वात्स्रोतसाम् अतस्तस्योत्पत्तिहेतुं परिहरेत्
उत्पन्ने तु शिलाजतुगुग्गुलुगोमूत्रत्रिफलालोहरजोरसाञ्जनमधुयवमुद्गकोरदूषकश्यामाकोद्दालकादीनां विरूक्षणच्छेदनीयानां द्रव्याणां विधिवदुपयोगो व्यायामो लेखनवस्त्युपयोगश्चेति
Transliteration
rasanimittam eva sthaulyaṃ kārśyaṃ ca
tatra śleṣmalāhārasevino 'dhyaśanaśīlasyāvyāyāmino divāsvapnaratasya cāma evānnaraso madhurataraśca śarīramanukrāmannatisnehānmedo janayati tadatisthaulyamāpādayati tamatisthūlaṃ kṣudraśvāsapipāsākṣutsvapnasvedagātradaurgandhyakrathanagātrasādagadgadatvāni kṣipramevāviśanti saukumāryānmedasaḥ sarvakriyāsvasamarthaḥ kaphamedoniruddhamārgatvāccālpavyavāyo bhavati āvṛtamārgatvādeva śeṣā dhātavo nāpyāyante 'tyarthamato 'lpaprāṇo bhavati pramehapiḍakājvarabhagaṃdaravidradhivātavikārāṇām anyatamaṃ prāpya pañcatvam upayāti
sarva eva cāsya rogā balavanto bhavantyāvṛtamārgatvātsrotasām atastasyotpattihetuṃ pariharet
utpanne tu śilājatuguggulugomūtratriphalāloharajorasāñjanamadhuyavamudgakoradūṣakaśyāmākoddālakādīnāṃ virūkṣaṇacchedanīyānāṃ dravyāṇāṃ vidhivadupayogo vyāyāmo lekhanavastyupayogaśceti
By System Admin
Translation
Draft in progress