12 shlokas
- 1
अथैनमतः खनत्येव
एतद्वा एनं देवा अनुविद्याखनंस्तथैवैनमयमेतदनुविद्य खनति देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्याम्पूष्णो हस्ताभ्याम्पृथिव्याः सधस्थादग्निम्पुरीष्यम् अङ्गिरस्वत्खनामीति सवितृप्रसूत एवैनमेतदेताभिर्देवताभिः पृथिव्या उपस्थादग्निम्पशव्यमग्निवत्खनति
athainamataḥ khanatyeva
etadvā enaṃ devā anuvidyākhanaṃstathaivainamayametadanuvidya khanati devasya tvā savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyāmpūṣṇo hastābhyāmpṛthivyāḥ sadhasthādagnimpurīṣyam aṅgirasvatkhanāmīti savitṛprasūta evainametadetābhirdevatābhiḥ pṛthivyā upasthādagnimpaśavyamagnivatkhanati
- 2
ज्योतिष्मन्तं त्वाग्ने सुप्रतीकमिति
ज्योतिष्मान्वा अयमग्निः सुप्रतीको ऽजस्रेण भानुना दीद्यतम् इत्यजस्रेणार्चिषा दीप्यमानमित्येतच्छिवम्प्रजाभ्यो ऽहिंसन्तम्पृथिव्याः सधस्थादग्निम्पुरीष्यमङ्गिरस्वत्खनाम इति शिवम्प्रजाभ्यो ऽहिंसन्तं पृथिव्या उपस्थादग्निम्पशव्यमग्निवत्खनाम इत्येतत्
jyotiṣmantaṃ tvāgne supratīkamiti
jyotiṣmānvā ayamagniḥ supratīko 'jasreṇa bhānunā dīdyatam ityajasreṇārciṣā dīpyamānamityetacchivamprajābhyo 'hiṃsantampṛthivyāḥ sadhasthādagnimpurīṣyamaṅgirasvatkhanāma iti śivamprajābhyo 'hiṃsantaṃ pṛthivyā upasthādagnimpaśavyamagnivatkhanāma ityetat
- 3
द्वाभ्यां खनति
द्विपाद्यजमानो यजमानो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतत्खनत्य् अथो द्वयं ह्येवैतद्रूपम्मृच्चापश्च
dvābhyāṃ khanati
dvipādyajamāno yajamāno 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatkhanaty atho dvayaṃ hyevaitadrūpammṛccāpaśca
- 4
स वै खनामि खनाम इति खनति
खनामीति वा एतं प्रजापतिर् अखनत्खनाम इति देवास्तस्मात्खनामि खनाम इति
sa vai khanāmi khanāma iti khanati
khanāmīti vā etaṃ prajāpatir akhanatkhanāma iti devāstasmātkhanāmi khanāma iti
- 5
स वा अभ्र्या खनन्
वाचा खनामि खनाम इत्याह वाग्वा अभ्रिर् आरम्भायैवेयं वैणवी क्रियते वाचा वा एतम् अभ्र्या देवा अखनंस्तथैवैनम् अयमेतद्वाचैवाभ्र्या खनति
sa vā abhryā khanan
vācā khanāmi khanāma ityāha vāgvā abhrir ārambhāyaiveyaṃ vaiṇavī kriyate vācā vā etam abhryā devā akhanaṃstathaivainam ayametadvācaivābhryā khanati
- 6
अथैनं कृष्णाजिने संभरति
यज्ञो वै कृष्णाजिनं यज्ञ एवैनम् एतत्संभरति लोमतश्छन्दांसि वै लोमानि छन्दःस्वेवैनम् एतत्संभरति तत्तूष्णीमुपस्तृणाति यज्ञो वै कृष्णाजिनम्प्रजापतिर्वै यज्ञो ऽनिरुक्तो वै प्रजापतिर् उत्तरतस्तस्योपरि बन्धुः प्राचीनग्रीवे तद्धि देवत्रा
athainaṃ kṛṣṇājine saṃbharati
yajño vai kṛṣṇājinaṃ yajña evainam etatsaṃbharati lomataśchandāṃsi vai lomāni chandaḥsvevainam etatsaṃbharati tattūṣṇīmupastṛṇāti yajño vai kṛṣṇājinamprajāpatirvai yajño 'nirukto vai prajāpatir uttaratastasyopari bandhuḥ prācīnagrīve taddhi devatrā
- 7
अथैनं पुष्करपर्णे संभरति
योनिर्वै पुष्करपर्णं योनौ तद्रेतः सिञ्चति यद्वै योनौ रेतः सिच्यते तत्प्रजनिष्णु भवति तन्मन्त्रेणोपस्तृणाति वाग्वै मन्त्रो वाक्पुष्करपर्णम्
athainaṃ puṣkaraparṇe saṃbharati
yonirvai puṣkaraparṇaṃ yonau tadretaḥ siñcati yadvai yonau retaḥ sicyate tatprajaniṣṇu bhavati tanmantreṇopastṛṇāti vāgvai mantro vākpuṣkaraparṇam
- 8
अपाम्पृष्ठमसि योनिरग्नेरिति
अपां ह्येतत्पृष्ठं योनिर्ह्येतदग्नेः समुद्रम् अभितः पिन्वमानमिति समुद्रो ह्येतदभितः पिन्वते वर्धमानो महाꣳ आ च पुष्कर इति वर्धमानो महीयस्व पुष्कर इत्येतद्दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथस्वेत्यनुविमार्ष्ट्य् असौ वा आदित्य एषो ऽग्निर्नो हैतमन्यो दिवो वरिमा यन्तुम् अर्हति द्यौर्भूत्वैनं यच्छेत्येवैतद् आह
apāmpṛṣṭhamasi yoniragneriti
apāṃ hyetatpṛṣṭhaṃ yonirhyetadagneḥ samudram abhitaḥ pinvamānamiti samudro hyetadabhitaḥ pinvate vardhamāno mahām̐ ā ca puṣkara iti vardhamāno mahīyasva puṣkara ityetaddivo mātrayā varimṇā prathasvetyanuvimārṣṭy asau vā āditya eṣo 'gnirno haitamanyo divo varimā yantum arhati dyaurbhūtvainaṃ yacchetyevaitad āha
- 9
तदुत्तरं कृष्णाजिनाद् उपस्तृणाति
यज्ञो वै कृष्णाजिनमियं वै कृष्णाजिनम् इयम् उ वै यज्ञो ऽस्यां हि यज्ञस्तायते द्यौष्पुष्करपर्णम् आपो वै द्यौर् आपः पुष्करपर्णमुत्तरो वा असावस्यै
taduttaraṃ kṛṣṇājinād upastṛṇāti
yajño vai kṛṣṇājinamiyaṃ vai kṛṣṇājinam iyam u vai yajño 'syāṃ hi yajñastāyate dyauṣpuṣkaraparṇam āpo vai dyaur āpaḥ puṣkaraparṇamuttaro vā asāvasyai
- 10
अथैने अभिमृशति
संज्ञामेवाभ्यामेतत्करोति शर्म च स्थो वर्म च स्थ इति शर्म च ह्यस्यैते वर्म चाच्छिद्रे बहुले उभे इत्यछिद्रे ह्येते बहुले उभे व्यचस्वती संवसाथाम् इत्यवकाशवती संवसाथाम् इत्येतद्भृतमग्निम्पुरीष्यमिति बिभृतमग्निम्पशव्यमित्येतत्
athaine abhimṛśati
saṃjñāmevābhyāmetatkaroti śarma ca stho varma ca stha iti śarma ca hyasyaite varma cācchidre bahule ubhe ityachidre hyete bahule ubhe vyacasvatī saṃvasāthām ityavakāśavatī saṃvasāthām ityetadbhṛtamagnimpurīṣyamiti bibhṛtamagnimpaśavyamityetat
- 11
संवसाथां स्वर्विदा
समीची उरसा त्मनेति संवसाथामेनं स्वर्विदा समीची उरसा चात्मना चेत्येतद् अग्निम् अन्तर्भरिष्यन्ती ज्योतिष्मन्तमजस्रमिदित्यसौ वा आदित्य एषो ऽग्निः स एष ज्योतिष्मानजस्रस्तमेते अन्तरा बिभृतस्तस्मादाह ज्योतिष्मन्तम् अजस्रमिदिति
saṃvasāthāṃ svarvidā
samīcī urasā tmaneti saṃvasāthāmenaṃ svarvidā samīcī urasā cātmanā cetyetad agnim antarbhariṣyantī jyotiṣmantamajasramidityasau vā āditya eṣo 'gniḥ sa eṣa jyotiṣmānajasrastamete antarā bibhṛtastasmādāha jyotiṣmantam ajasramiditi
- 12
द्वाभ्यामभिमृशति
द्विपाद्यजमानो यजमानो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवाभ्यामेतत्संज्ञां करोत्य् अथो द्वयं ह्येवैतद्रूपं कृष्णाजिनं च पुष्करपर्णं च
dvābhyāmabhimṛśati
dvipādyajamāno yajamāno 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivābhyāmetatsaṃjñāṃ karoty atho dvayaṃ hyevaitadrūpaṃ kṛṣṇājinaṃ ca puṣkaraparṇaṃ ca

