Sanskrit

Samkhya Karika Bhashya · 44.2 44.2.1

44.2.1

धर्मेण गमनम् ऊर्ध्वम्

धर्मं निमित्तं कृत्वोर्ध्वम् उपयाति

ऊर्ध्वम् इत्यष्टौ स्थानानि गृह्यन्ते तद्यथा ब्राह्मं प्राजापत्यं सौम्यम् ऐन्द्रं गान्धर्वं याक्षं राक्षसं पैशाचम् इति

तत्सूक्ष्मशरीरं गच्छति

पशुमृगपक्षिसरीसृपस्थावरान्तेष्वधर्मो निमित्तम्

किंच ज्ञानेन चापवर्गः

अपवर्गश्च पञ्चविंशतितत्त्वज्ञानम्

तेन निमित्तेनापवर्गो मोक्षः

ततः सूक्ष्मशरीरं निवर्तते परमात्मोच्यते

विपर्ययाद् इष्यते बन्धम्

अज्ञानं निमित्तम्

स चैव नैमित्तिकः प्राकृतो वैकारिको दाक्षिणिकश्च बन्ध इति वक्ष्यति पुरस्तात्

यद् इदम् उक्तम्

प्राकृतेन च बन्धेन तथा वैकारिकेण च

दाक्षिणेन तृतीयेन बद्धो नान्येन मुच्यते

Transliteration

dharmeṇa gamanam ūrdhvam

dharmaṃ nimittaṃ kṛtvordhvam upayāti

ūrdhvam ityaṣṭau sthānāni gṛhyante tadyathā brāhmaṃ prājāpatyaṃ saumyam aindraṃ gāndharvaṃ yākṣaṃ rākṣasaṃ paiśācam iti

tatsūkṣmaśarīraṃ gacchati

paśumṛgapakṣisarīsṛpasthāvarānteṣvadharmo nimittam

kiṃca jñānena cāpavargaḥ

apavargaśca pañcaviṃśatitattvajñānam

tena nimittenāpavargo mokṣaḥ

tataḥ sūkṣmaśarīraṃ nivartate paramātmocyate

viparyayād iṣyate bandham

ajñānaṃ nimittam

sa caiva naimittikaḥ prākṛto vaikāriko dākṣiṇikaśca bandha iti vakṣyati purastāt

yad idam uktam

prākṛtena ca bandhena tathā vaikārikeṇa ca

dākṣiṇena tṛtīyena baddho nānyena mucyate

By System Admin

Translation

Draft in progress