Samkhya Karika Bhashya · 30.2 30.2.1
30.2.1युगपच्चतुष्टयस्य
बुद्ध्यहंकारमनसाम् एकैकेन्द्रियसंबन्धे सति चतुष्टयं भवति
चतुष्टयस्य दृष्टे प्रतिविषयाध्यवसाये युगपद्वृत्तिः
बुद्ध्यहंकारमनश्चक्षूंषि युगपद् एककालं रूपं पश्यन्ति स्थाणुरयम् इति
बुद्ध्यहंकारमनोजिह्वा युगपद्रसं गृह्णन्ति
बुद्ध्यहंकारमनोघ्राणानि युगपद्गन्धं गृह्णन्ति
तथा त्वक्श्रोत्रे अपि
किंच क्रमशश्च तस्य निर्दिष्टा
तस्येति चतुष्टयस्य क्रमशश्च वृत्तिर्भवति
यथा कश्चित्पथि गच्छन्दूराद् एव दृष्ट्वा स्थाणुर् अयं पुरुषो वेति संशये सति
तत्रोपरूढं तल्लिङ्गं पश्यति शकुनिं वा
ततस्तस्य मनसा संकल्पिते संशये व्यवच्छेदभूता बुद्धिर्भवति स्थाणुर् अयम् इति
अतो ऽहंकारश्च निश्चयार्थं स्थाणुर् एवेति
एवं बुद्ध्यहंकारमनश्चक्षुषां क्रमशो वृत्तिर्दृष्टा
यथा रूपे तथा शब्दादिष्वपि बोद्धव्या
दृष्टे दृष्टविषये
किंचान्यत्तथाप्यदृष्टे त्रयस्य तत्पूर्विका वृत्तिः
अदृष्टे ऽनागते ऽतीते च काले बुद्ध्यहंकारमनसां रूपे चक्षुःपूर्विका त्रयस्य वृत्तिः स्पर्शे त्वक्पूर्विका गन्धे घ्राणपूर्विका रसे रसनपूर्विका शब्दे श्रवणपूर्विका बुद्ध्यहंकारमनसाम् अनागते भविष्यति काले ऽतीते च तत्पूर्विका वृत्तिः
वर्तमाने युगपत्क्रमशश्चेति
किंच
Transliteration
yugapaccatuṣṭayasya
buddhyahaṃkāramanasām ekaikendriyasaṃbandhe sati catuṣṭayaṃ bhavati
catuṣṭayasya dṛṣṭe prativiṣayādhyavasāye yugapadvṛttiḥ
buddhyahaṃkāramanaścakṣūṃṣi yugapad ekakālaṃ rūpaṃ paśyanti sthāṇurayam iti
buddhyahaṃkāramanojihvā yugapadrasaṃ gṛhṇanti
buddhyahaṃkāramanoghrāṇāni yugapadgandhaṃ gṛhṇanti
tathā tvakśrotre api
kiṃca kramaśaśca tasya nirdiṣṭā
tasyeti catuṣṭayasya kramaśaśca vṛttirbhavati
yathā kaścitpathi gacchandūrād eva dṛṣṭvā sthāṇur ayaṃ puruṣo veti saṃśaye sati
tatroparūḍhaṃ talliṅgaṃ paśyati śakuniṃ vā
tatastasya manasā saṃkalpite saṃśaye vyavacchedabhūtā buddhirbhavati sthāṇur ayam iti
ato 'haṃkāraśca niścayārthaṃ sthāṇur eveti
evaṃ buddhyahaṃkāramanaścakṣuṣāṃ kramaśo vṛttirdṛṣṭā
yathā rūpe tathā śabdādiṣvapi boddhavyā
dṛṣṭe dṛṣṭaviṣaye
kiṃcānyattathāpyadṛṣṭe trayasya tatpūrvikā vṛttiḥ
adṛṣṭe 'nāgate 'tīte ca kāle buddhyahaṃkāramanasāṃ rūpe cakṣuḥpūrvikā trayasya vṛttiḥ sparśe tvakpūrvikā gandhe ghrāṇapūrvikā rase rasanapūrvikā śabde śravaṇapūrvikā buddhyahaṃkāramanasām anāgate bhaviṣyati kāle 'tīte ca tatpūrvikā vṛttiḥ
vartamāne yugapatkramaśaśceti
kiṃca
By System Admin
Translation
Draft in progress