Sanskrit

1 shloka

  1. 1

    युगपच्चतुष्टयस्य

    बुद्ध्यहंकारमनसाम् एकैकेन्द्रियसंबन्धे सति चतुष्टयं भवति

    चतुष्टयस्य दृष्टे प्रतिविषयाध्यवसाये युगपद्वृत्तिः

    बुद्ध्यहंकारमनश्चक्षूंषि युगपद् एककालं रूपं पश्यन्ति स्थाणुरयम् इति

    बुद्ध्यहंकारमनोजिह्वा युगपद्रसं गृह्णन्ति

    बुद्ध्यहंकारमनोघ्राणानि युगपद्गन्धं गृह्णन्ति

    तथा त्वक्श्रोत्रे अपि

    किंच क्रमशश्च तस्य निर्दिष्टा

    तस्येति चतुष्टयस्य क्रमशश्च वृत्तिर्भवति

    यथा कश्चित्पथि गच्छन्दूराद् एव दृष्ट्वा स्थाणुर् अयं पुरुषो वेति संशये सति

    तत्रोपरूढं तल्लिङ्गं पश्यति शकुनिं वा

    ततस्तस्य मनसा संकल्पिते संशये व्यवच्छेदभूता बुद्धिर्भवति स्थाणुर् अयम् इति

    अतो ऽहंकारश्च निश्चयार्थं स्थाणुर् एवेति

    एवं बुद्ध्यहंकारमनश्चक्षुषां क्रमशो वृत्तिर्दृष्टा

    यथा रूपे तथा शब्दादिष्वपि बोद्धव्या

    दृष्टे दृष्टविषये

    किंचान्यत्तथाप्यदृष्टे त्रयस्य तत्पूर्विका वृत्तिः

    अदृष्टे ऽनागते ऽतीते च काले बुद्ध्यहंकारमनसां रूपे चक्षुःपूर्विका त्रयस्य वृत्तिः स्पर्शे त्वक्पूर्विका गन्धे घ्राणपूर्विका रसे रसनपूर्विका शब्दे श्रवणपूर्विका बुद्ध्यहंकारमनसाम् अनागते भविष्यति काले ऽतीते च तत्पूर्विका वृत्तिः

    वर्तमाने युगपत्क्रमशश्चेति

    किंच

    yugapaccatuṣṭayasya

    buddhyahaṃkāramanasām ekaikendriyasaṃbandhe sati catuṣṭayaṃ bhavati

    catuṣṭayasya dṛṣṭe prativiṣayādhyavasāye yugapadvṛttiḥ

    buddhyahaṃkāramanaścakṣūṃṣi yugapad ekakālaṃ rūpaṃ paśyanti sthāṇurayam iti

    buddhyahaṃkāramanojihvā yugapadrasaṃ gṛhṇanti

    buddhyahaṃkāramanoghrāṇāni yugapadgandhaṃ gṛhṇanti

    tathā tvakśrotre api

    kiṃca kramaśaśca tasya nirdiṣṭā

    tasyeti catuṣṭayasya kramaśaśca vṛttirbhavati

    yathā kaścitpathi gacchandūrād eva dṛṣṭvā sthāṇur ayaṃ puruṣo veti saṃśaye sati

    tatroparūḍhaṃ talliṅgaṃ paśyati śakuniṃ vā

    tatastasya manasā saṃkalpite saṃśaye vyavacchedabhūtā buddhirbhavati sthāṇur ayam iti

    ato 'haṃkāraśca niścayārthaṃ sthāṇur eveti

    evaṃ buddhyahaṃkāramanaścakṣuṣāṃ kramaśo vṛttirdṛṣṭā

    yathā rūpe tathā śabdādiṣvapi boddhavyā

    dṛṣṭe dṛṣṭaviṣaye

    kiṃcānyattathāpyadṛṣṭe trayasya tatpūrvikā vṛttiḥ

    adṛṣṭe 'nāgate 'tīte ca kāle buddhyahaṃkāramanasāṃ rūpe cakṣuḥpūrvikā trayasya vṛttiḥ sparśe tvakpūrvikā gandhe ghrāṇapūrvikā rase rasanapūrvikā śabde śravaṇapūrvikā buddhyahaṃkāramanasām anāgate bhaviṣyati kāle 'tīte ca tatpūrvikā vṛttiḥ

    vartamāne yugapatkramaśaśceti

    kiṃca