Sanskrit

1 shloka

  1. 1

    चक्षुरादीनि स्पर्शनपर्यन्तानि बुद्धीन्द्रियाण्युच्यन्ते

    स्पृश्यते ऽनेनेति स्पर्शनम्

    त्वग् इन्द्रियम्

    तद्वाची सिद्धः स्पर्शनशब्दो ऽस्ति तेनेदं पठ्यते स्पर्शनकानीति

    शब्दस्पर्शरूपरसगन्धान्पञ्च विषयान्बुध्यन्ते ऽवगच्छन्तीति पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि

    वाक्पाणिपादपायूपस्थान्कर्मेन्द्रियाण्याहुः

    कर्म कुर्वन्तीति कर्मेन्द्रियाणि

    तत्र वाग्वदति हस्तौ नानाव्यापारं कुरुतः पादौ गमनागमनं पायुर् उत्सर्गं करोत्युपस्थ आनन्दं प्रजोत्पत्त्या

    एवं बुद्धीन्द्रियकर्मेन्द्रियभेदेन दशेन्द्रियाणि व्याख्यातानि

    मन एकादशं किमात्मकं किंस्वरूपं चेति तद् उच्यते

    cakṣurādīni sparśanaparyantāni buddhīndriyāṇyucyante

    spṛśyate 'neneti sparśanam

    tvag indriyam

    tadvācī siddhaḥ sparśanaśabdo 'sti tenedaṃ paṭhyate sparśanakānīti

    śabdasparśarūparasagandhānpañca viṣayānbudhyante 'vagacchantīti pañca buddhīndriyāṇi

    vākpāṇipādapāyūpasthānkarmendriyāṇyāhuḥ

    karma kurvantīti karmendriyāṇi

    tatra vāgvadati hastau nānāvyāpāraṃ kurutaḥ pādau gamanāgamanaṃ pāyur utsargaṃ karotyupastha ānandaṃ prajotpattyā

    evaṃ buddhīndriyakarmendriyabhedena daśendriyāṇi vyākhyātāni

    mana ekādaśaṃ kimātmakaṃ kiṃsvarūpaṃ ceti tad ucyate