34 shlokas
- 1
ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः
हितमुद्धर्षणं चेदमुवाचाप्रतिमं वचः
tataḥ pariṣadaṃ sarvāmāmantrya vasudhādhipaḥ
hitamuddharṣaṇaṃ cedamuvācāpratimaṃ vacaḥ
- 2
दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना
स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्
dundubhisvanakalpena gambhīreṇānunādinā
svareṇa mahatā rājā jīmūta iva nādayan
- 3
सोऽहमिक्ष्वाकुभिः पूर्वैर्नरेन्द्रैः परिपालितम्
श्रेयसा योक्तुकामोऽस्मि सुखार्हमखिलं जगत्
so'hamikṣvākubhiḥ pūrvairnarendraiḥ paripālitam
śreyasā yoktukāmo'smi sukhārhamakhilaṃ jagat
- 4
मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता
प्रजा नित्यमतन्द्रेण यथाशक्त्यभिरक्षता
mayāpyācaritaṃ pūrvaiḥ panthānamanugacchatā
prajā nityamatandreṇa yathāśaktyabhirakṣatā
- 5
इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्
पाण्डुरस्यातपत्रस्यच्छायायां जरितं मया
idaṃ śarīraṃ kṛtsnasya lokasya caratā hitam
pāṇḍurasyātapatrasyacchāyāyāṃ jaritaṃ mayā
- 6
प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवितः
जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये
prāpya varṣasahasrāṇi bahūnyāyūṃṣi jīvitaḥ
jīrṇasyāsya śarīrasya viśrāntimabhirocaye
- 7
राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहामजितेन्द्रियैः
परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन्
rājaprabhāvajuṣṭāṃ hi durvahāmajitendriyaiḥ
pariśrānto'smi lokasya gurvīṃ dharmadhuraṃ vahan
- 8
सोऽहं विश्रममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते
संनिकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान्
so'haṃ viśramamicchāmi putraṃ kṛtvā prajāhite
saṃnikṛṣṭānimānsarvānanumānya dvijarṣabhān
- 9
अनुजातो हि मे सर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठो ममात्मजः
पुरंदरसमो वीर्ये रामः परपुरंजयः
anujāto hi me sarvairguṇairjyeṣṭho mamātmajaḥ
puraṃdarasamo vīrye rāmaḥ parapuraṃjayaḥ
- 10
तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्
यौवराज्येन योक्तास्मि प्रीतः पुरुषपुंगवम्
taṃ candramiva puṣyeṇa yuktaṃ dharmabhṛtāṃ varam
yauvarājyena yoktāsmi prītaḥ puruṣapuṃgavam
- 11
अनुरूपः स वो नाथो लक्ष्मीवांल्लक्ष्मणाग्रजः
त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम्
anurūpaḥ sa vo nātho lakṣmīvāṃllakṣmaṇāgrajaḥ
trailokyamapi nāthena yena syānnāthavattaram
- 12
अनेन श्रेयसा सद्यः संयोज्याहमिमां महीम्
गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन्निवेश्य वै
anena śreyasā sadyaḥ saṃyojyāhamimāṃ mahīm
gatakleśo bhaviṣyāmi sute tasminniveśya vai
- 13
इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन्नृपा नृपम्
वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्तमिव बर्हिणः
iti bruvantaṃ muditāḥ pratyanandannṛpā nṛpam
vṛṣṭimantaṃ mahāmeghaṃ nardantamiva barhiṇaḥ
- 14
तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः
ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्
tasya dharmārthaviduṣo bhāvamājñāya sarvaśaḥ
ūcuśca manasā jñātvā vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam
- 15
अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव
स रामं युवराजानमभिषिञ्चस्व पार्थिवम्
anekavarṣasāhasro vṛddhastvamasi pārthiva
sa rāmaṃ yuvarājānamabhiṣiñcasva pārthivam
- 16
इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियम्
अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत्
iti tadvacanaṃ śrutvā rājā teṣāṃ manaḥpriyam
ajānanniva jijñāsuridaṃ vacanamabravīt
- 17
कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति
भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं ममात्मजम्
kathaṃ nu mayi dharmeṇa pṛthivīmanuśāsati
bhavanto draṣṭumicchanti yuvarājaṃ mamātmajam
- 18
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदैः सह
बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते
te tamūcurmahātmānaṃ paurajānapadaiḥ saha
bahavo nṛpa kalyāṇā guṇāḥ putrasya santi te
- 19
दिव्यैर्गुणैः शक्रसमो रामः सत्यपराक्रमः
इक्ष्वाकुभ्यो हि सर्वेभ्योऽप्यतिरक्तो विशां पते
divyairguṇaiḥ śakrasamo rāmaḥ satyaparākramaḥ
ikṣvākubhyo hi sarvebhyo'pyatirakto viśāṃ pate
- 20
रामः सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः
धर्मज्ञः सत्यसंधश्च शीलवाननसूयकः
rāmaḥ satpuruṣo loke satyadharmaparāyaṇaḥ
dharmajñaḥ satyasaṃdhaśca śīlavānanasūyakaḥ
- 21
क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः
मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः
kṣāntaḥ sāntvayitā ślakṣṇaḥ kṛtajño vijitendriyaḥ
mṛduśca sthiracittaśca sadā bhavyo'nasūyakaḥ
- 22
प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः
बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता
priyavādī ca bhūtānāṃ satyavādī ca rāghavaḥ
bahuśrutānāṃ vṛddhānāṃ brāhmaṇānāmupāsitā
- 23
तेनास्येहातुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते
देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः
tenāsyehātulā kīrtiryaśastejaśca vardhate
devāsuramanuṣyāṇāṃ sarvāstreṣu viśāradaḥ
- 24
यदा व्रजति संग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा
गत्वा सौमित्रिसहितो नाविजित्य निवर्तते
yadā vrajati saṃgrāmaṃ grāmārthe nagarasya vā
gatvā saumitrisahito nāvijitya nivartate
- 25
संग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा
पौरान्स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति
saṃgrāmātpunarāgamya kuñjareṇa rathena vā
paurānsvajanavannityaṃ kuśalaṃ paripṛcchati
- 26
पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च
निखिलेनानुपूर्व्या च पिता पुत्रानिवौरसान्
putreṣvagniṣu dāreṣu preṣyaśiṣyagaṇeṣu ca
nikhilenānupūrvyā ca pitā putrānivaurasān
- 27
शुश्रूषन्ते च वः शिष्याः कच्चित्कर्मसु दंशिताः
इति नः पुरुषव्याघ्रः सदा रामोऽभिभाषते
śuśrūṣante ca vaḥ śiṣyāḥ kaccitkarmasu daṃśitāḥ
iti naḥ puruṣavyāghraḥ sadā rāmo'bhibhāṣate
- 28
व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः
उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति
vyasaneṣu manuṣyāṇāṃ bhṛśaṃ bhavati duḥkhitaḥ
utsaveṣu ca sarveṣu piteva parituṣyati
- 29
सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः
वत्सः श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्यासौ तव राघवः
दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव कश्यपः
satyavādī maheṣvāso vṛddhasevī jitendriyaḥ
vatsaḥ śreyasi jātaste diṣṭyāsau tava rāghavaḥ
diṣṭyā putraguṇairyukto mārīca iva kaśyapaḥ
- 30
बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः
आशंसते जनः सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा
balamārogyamāyuśca rāmasya viditātmanaḥ
āśaṃsate janaḥ sarvo rāṣṭre puravare tathā

