Mahabharat · Adhyaya 1 4.1.2
4.1.2जनमेजय उवाच
कथं विराटनगरे मम पूर्वपितामहाः
अज्ञातवासम् उषिता दुर्योधनभयार्दिताः
वैशंपायनः
पतिव्रता महाभागा सततं ब्रह्मवादिनी
द्रौपदी च कथं ब्रह्मन्न् अज्ञाता दुःखितावसत्
ते च ब्राह्मणमुख्याश्च सूताः पौरोगवैः सह
अज्ञातवासम् अवसन्कथं च परिचारकाः
धर्मेण ते ऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः
अज्ञातवासं वत्स्यन्तश्छन्ना वर्षं त्रयोदशम्
उपोपविश्य विद्वांसः स्नातकाः संशितव्रताः
ये तद्भक्ता वसन्ति स्म वनवासे तपस्विनः
तान् अब्रुवन्महात्मानः शिष्टाः प्राञ्जलयस्तदा
अभ्यनुज्ञापयिष्यन्तस्तद्विवासं धृतव्रताः
विदितं भवतां सर्वं धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम्
छद्मना हृतराज्याश्च निःस्वाश्च बहुशः कृताः
उषिताश्च वने वासं यथा द्वादश वत्सरान्
भवद्भिर् एव सहिता वन्याहारा द्विजोत्तमाः
अज्ञातवाससमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम्
तद्वत्स्यामो वयं छन्नास्तद् अनुज्ञातुम् अर्हथ
दुर्योधनश्च दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः
जानन्तो विषमं कुर्युर् अस्मास्वत्यन्तवैरिणः
युक्ताचाराश्च युक्ताश्च क्षये स्वस्य जनस्य च
दुरात्मनां हि कस्तेषां विश्वासं गन्तुम् अर्हति
अपि नस्तद्भवेद्भूयो यद्वयं ब्राह्मणैः सह
समस्तेष्वेव राष्ट्रेषु स्वराज्यं स्थापयेमहि
इत्युक्त्वा दुःखशोकार्तः शुचिर्धर्मसुतस्तदा
संमूर्छितो ऽभवद्राजा साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः
तम् अथाश्वासयन्सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह
अथ धौम्यो ऽब्रवीद्वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा
राजन्विद्वान्भवान्दान्तः सत्यसंधो जितेन्द्रियः
नैवंविधाः प्रमुह्यन्ति नराः कस्यांचिद् आपदि
देवैर् अप्यापदः प्राप्ताश्छन्नैश्च बहुभिस्तदा
तत्र तत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः
इन्द्रेण निषधं प्राप्य गिरिप्रस्थाश्रमे तदा
छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे
दितेः पुत्रैर्हृते राज्ये देवराजो ऽतिदुःखितः
ब्राह्मणं तोषयिष्यंश्च ब्रह्मरूपं निधाय च
प्रसादाद्ब्रह्मणो राजन्दितेः पुत्रान्महाबलान्
निर्जित्य तरसा शत्रून्पुनर्लोकाञ्जुगोप ह
विष्णुनाश्मगिरिं प्राप्य तदादित्यां निवत्स्यता
गर्भे वधार्थं दैत्यानाम् अज्ञातेनोषितं चिरम्
प्रोष्य वामनरूपेण प्रच्छन्नं ब्रह्मचारिणा
बलेर्यथा हृतं राज्यं विक्रमैस्तच्च ते श्रुतम्
और्वेण वसता छन्नम् ऊरौ ब्रह्मर्षिणा तदा
यत्कृतं तात लोकेषु तच्च सर्वं श्रुतं त्वया
प्रच्छन्नं चापि धर्मज्ञ हरिणा वृत्रनिग्रहे
वज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच्च ते श्रुतम्
हुताशनेन यच्चापः प्रविश्य छन्नम् आसता
विबुधानां हितं कर्म कृतं तच्चापि ते श्रुतम्
तथा विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसा
निर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता गवि वर्षशः
विष्णुना वसता चापि गृहे दशरथस्य च
दशग्रीवो हतश्छन्नं संयुगे भीमकर्मणा
एवम् एते महात्मानः प्रच्छन्नास्तत्र तत्र ह
अजयञ्छात्रवान्मुख्यांस्तथा त्वम् अपि जेष्यसि
इति धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः सम्परिहर्षितः
शास्त्रबुद्धिः पुनर्भूत्वा व्यष्टम्भत युधिष्ठिरः
अथाब्रवीन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः
राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा सम्परिहर्षयन्
अवेक्षय महाराज तव गाण्डीवधन्वना
धर्मानुगतया बुद्ध्या न किंचित्साहसं कृतम्
सहदेवो मया नित्यं नकुलश्च निवारितः
शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ
न वयं वर्त्म हास्यामो यस्मिन्योक्ष्यति नो भवान्
तद्विधत्तां भवान्सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान्
इत्युक्ते भीमसेनेन ब्राह्मणाः परमाशिषः
प्रयुज्यापृच्छ्य भरतान्यथास्वान्प्रययुर्गृहान्
सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस्तदा
आशीर् उक्त्वा यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः
ते तु भृत्याश्च दूताश्च शिल्पिनः परिचारकाः
अनुज्ञाप्य यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः
सह धौम्येन विद्वांसस्तथा ते पञ्च पाण्डवाः
उत्थाय प्रययुर्वीराः कृष्णाम् आदाय भारत
क्रोशमात्रम् अतिक्रम्य तस्माद्वासान्निमित्ततः
श्वोभूते मनुजव्याघ्राश्छन्नवासार्थम् उद्यताः
पृथक्शास्त्रविदः सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदाः
संधिविग्रहकालज्ञा मन्त्राय समुपाविशन्
Transliteration
janamejaya uvāca
kathaṃ virāṭanagare mama pūrvapitāmahāḥ
ajñātavāsam uṣitā duryodhanabhayārditāḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
pativratā mahābhāgā satataṃ brahmavādinī
draupadī ca kathaṃ brahmann ajñātā duḥkhitāvasat
te ca brāhmaṇamukhyāśca sūtāḥ paurogavaiḥ saha
ajñātavāsam avasankathaṃ ca paricārakāḥ
dharmeṇa te 'bhyanujñātāḥ pāṇḍavāḥ satyavikramāḥ
ajñātavāsaṃ vatsyantaśchannā varṣaṃ trayodaśam
upopaviśya vidvāṃsaḥ snātakāḥ saṃśitavratāḥ
ye tadbhaktā vasanti sma vanavāse tapasvinaḥ
tān abruvanmahātmānaḥ śiṣṭāḥ prāñjalayastadā
abhyanujñāpayiṣyantastadvivāsaṃ dhṛtavratāḥ
viditaṃ bhavatāṃ sarvaṃ dhārtarāṣṭrairyathā vayam
chadmanā hṛtarājyāśca niḥsvāśca bahuśaḥ kṛtāḥ
uṣitāśca vane vāsaṃ yathā dvādaśa vatsarān
bhavadbhir eva sahitā vanyāhārā dvijottamāḥ
ajñātavāsasamayaṃ śeṣaṃ varṣaṃ trayodaśam
tadvatsyāmo vayaṃ channāstad anujñātum arhatha
duryodhanaśca duṣṭātmā karṇaśca sahasaubalaḥ
jānanto viṣamaṃ kuryur asmāsvatyantavairiṇaḥ
yuktācārāśca yuktāśca kṣaye svasya janasya ca
durātmanāṃ hi kasteṣāṃ viśvāsaṃ gantum arhati
api nastadbhavedbhūyo yadvayaṃ brāhmaṇaiḥ saha
samasteṣveva rāṣṭreṣu svarājyaṃ sthāpayemahi
ityuktvā duḥkhaśokārtaḥ śucirdharmasutastadā
saṃmūrchito 'bhavadrājā sāśrukaṇṭho yudhiṣṭhiraḥ
tam athāśvāsayansarve brāhmaṇā bhrātṛbhiḥ saha
atha dhaumyo 'bravīdvākyaṃ mahārthaṃ nṛpatiṃ tadā
rājanvidvānbhavāndāntaḥ satyasaṃdho jitendriyaḥ
naivaṃvidhāḥ pramuhyanti narāḥ kasyāṃcid āpadi
devair apyāpadaḥ prāptāśchannaiśca bahubhistadā
tatra tatra sapatnānāṃ nigrahārthaṃ mahātmabhiḥ
indreṇa niṣadhaṃ prāpya giriprasthāśrame tadā
channenoṣya kṛtaṃ karma dviṣatāṃ balanigrahe
diteḥ putrairhṛte rājye devarājo 'tiduḥkhitaḥ
brāhmaṇaṃ toṣayiṣyaṃśca brahmarūpaṃ nidhāya ca
prasādādbrahmaṇo rājanditeḥ putrānmahābalān
nirjitya tarasā śatrūnpunarlokāñjugopa ha
viṣṇunāśmagiriṃ prāpya tadādityāṃ nivatsyatā
garbhe vadhārthaṃ daityānām ajñātenoṣitaṃ ciram
proṣya vāmanarūpeṇa pracchannaṃ brahmacāriṇā
baleryathā hṛtaṃ rājyaṃ vikramaistacca te śrutam
aurveṇa vasatā channam ūrau brahmarṣiṇā tadā
yatkṛtaṃ tāta lokeṣu tacca sarvaṃ śrutaṃ tvayā
pracchannaṃ cāpi dharmajña hariṇā vṛtranigrahe
vajraṃ praviśya śakrasya yatkṛtaṃ tacca te śrutam
hutāśanena yaccāpaḥ praviśya channam āsatā
vibudhānāṃ hitaṃ karma kṛtaṃ taccāpi te śrutam
tathā vivasvatā tāta channenottamatejasā
nirdagdhāḥ śatravaḥ sarve vasatā gavi varṣaśaḥ
viṣṇunā vasatā cāpi gṛhe daśarathasya ca
daśagrīvo hataśchannaṃ saṃyuge bhīmakarmaṇā
evam ete mahātmānaḥ pracchannāstatra tatra ha
ajayañchātravānmukhyāṃstathā tvam api jeṣyasi
iti dhaumyena dharmajño vākyaiḥ sampariharṣitaḥ
śāstrabuddhiḥ punarbhūtvā vyaṣṭambhata yudhiṣṭhiraḥ
athābravīnmahābāhurbhīmaseno mahābalaḥ
rājānaṃ balināṃ śreṣṭho girā sampariharṣayan
avekṣaya mahārāja tava gāṇḍīvadhanvanā
dharmānugatayā buddhyā na kiṃcitsāhasaṃ kṛtam
sahadevo mayā nityaṃ nakulaśca nivāritaḥ
śaktau vidhvaṃsane teṣāṃ śatrughnau bhīmavikramau
na vayaṃ vartma hāsyāmo yasminyokṣyati no bhavān
tadvidhattāṃ bhavānsarvaṃ kṣipraṃ jeṣyāmahe parān
ityukte bhīmasenena brāhmaṇāḥ paramāśiṣaḥ
prayujyāpṛcchya bharatānyathāsvānprayayurgṛhān
sarve vedavido mukhyā yatayo munayastadā
āśīr uktvā yathānyāyaṃ punardarśanakāṅkṣiṇaḥ
te tu bhṛtyāśca dūtāśca śilpinaḥ paricārakāḥ
anujñāpya yathānyāyaṃ punardarśanakāṅkṣiṇaḥ
saha dhaumyena vidvāṃsastathā te pañca pāṇḍavāḥ
utthāya prayayurvīrāḥ kṛṣṇām ādāya bhārata
krośamātram atikramya tasmādvāsānnimittataḥ
śvobhūte manujavyāghrāśchannavāsārtham udyatāḥ
pṛthakśāstravidaḥ sarve sarve mantraviśāradāḥ
saṃdhivigrahakālajñā mantrāya samupāviśan
By System Admin
Translation
Draft in progress