Mahabharat · Adhyaya 88 1.88.12
1.88.12अष्टक उवाच
कस्यैते प्रतिदृश्यन्ते रथाः पञ्च हिरण्मयाः
उच्चैः सन्तः प्रकाशन्ते ज्वलन्तो ऽग्निशिखा इव
वैशंपायनः
वसुमनाः
माधवी
वैशंपायनः
माधवी
ययातिः
वैशंपायनः
अश्वमेधे महायज्ञे स्वयंभुविहिते पुरा
हयस्य यानि चाङ्गानि संनिकृत्य यथाक्रमम्
होताध्वर्युर् अथोद्गाता ब्रह्मणा सह भारत
अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत्समस्ताः षोडशर्त्विजः
धूमगन्धं च पापिष्ठा ये जिघ्रन्ति नरा भुवि
विमुक्तपापाः पूतास्ते तत्क्षणेनाभवन्नराः
एतस्मिन्न् अन्तरे चैव माधवी सा तपोधना
मृगचर्मपरीताङ्गी परिधाय मृगत्वचम्
मृगैः परिचरन्ती सा मृगाहारविचेष्टिता
यज्ञवाटं मृगगणैः प्रविश्य भृशविस्मिता
आघ्रायन्ती धूमगन्धं मृगैर् एव चचार सा
यज्ञवाटम् अटन्ती सा पुत्रांस्तान् अपराजितान्
पश्यन्ती यज्ञमाहात्म्यं मुदं लेभे च माधवी
असंस्पृशन्तं वसुधां ययातिं नाहुषं तदा
दिविष्ठं प्राप्तम् आज्ञाय ववन्दे पितरं तदा
तदा वसुमनापृच्छन्मातरं वै तपस्विनीम्
भवत्या यत्कृतम् इदं वन्दनं पादयोर् इह
को ऽयं देवोपमो राजा याभिवन्दसि मे वद
शृणुध्वं सहिताः पुत्रा नाहुषो ऽयं पिता मम
ययातिर्मम पुत्राणां मातामह इति स्मृतः
पूरुं मे भ्रातरं राज्ये समावेश्य दिवं गतः
केन वा कारणेनैवम् इह प्राप्तो महायशाः
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वर्गाद्भ्रष्टेति चाब्रवीत्
सा पुत्रस्य वचः श्रुत्वा संभ्रमाविष्टचेतना
माधवी पितरं प्राह दौहित्रपरिवारितम्
तपसा निर्जितांल्लोकान्प्रतिगृह्णीष्व मामकान्
पुत्राणाम् इव पौत्राणां धर्माद् अधिगतं धनम्
स्वार्थम् एव वदन्तीह ऋषयो धर्मपाठकाः
तस्माद्दानेन तपसा चास्माकं दिवम् आव्रज
यदि धर्मफलं ह्येतच्छोभनं भविता तव
दुहित्रा चैव दौहित्रैस्तारितो ऽहं महात्मभिः
तस्मात्पवित्रं दौहित्रम् अद्य प्रभृति पैतृके
त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः
त्रीणि चात्र प्रशंसन्ति शौचम् अक्रोधम् अत्वराम्
भोक्तारः परिवेष्टारः श्रावितारः पवित्रकाः
दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभवति भास्करे
स कालः कुतपो नाम पितॄणां दत्तम् अक्षयम्
तिलाः पिशाचाद्रक्षन्ति दर्भा रक्षन्ति राक्षसात्
रक्षन्ति श्रोत्रियाः पङ्क्तिं यतिभिर्भुक्तम् अक्षयम्
लब्ध्वा पात्रं तु विद्वांसं श्रोत्रियं सुव्रतं शुचिम्
स कालः कालतो दत्तं नान्यथा काल इष्यते
एवम् उक्त्वा ययातिस्तु पुनः प्रोवाच बुद्धिमान्
सर्वे ह्यवभृथस्नातास्त्वरध्वं कार्यगौरवात्
Transliteration
aṣṭaka uvāca
kasyaite pratidṛśyante rathāḥ pañca hiraṇmayāḥ
uccaiḥ santaḥ prakāśante jvalanto 'gniśikhā iva
vaiśaṃpāyanaḥ
vasumanāḥ
mādhavī
vaiśaṃpāyanaḥ
mādhavī
yayātiḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
aśvamedhe mahāyajñe svayaṃbhuvihite purā
hayasya yāni cāṅgāni saṃnikṛtya yathākramam
hotādhvaryur athodgātā brahmaṇā saha bhārata
agnau prāsyanti vidhivatsamastāḥ ṣoḍaśartvijaḥ
dhūmagandhaṃ ca pāpiṣṭhā ye jighranti narā bhuvi
vimuktapāpāḥ pūtāste tatkṣaṇenābhavannarāḥ
etasminn antare caiva mādhavī sā tapodhanā
mṛgacarmaparītāṅgī paridhāya mṛgatvacam
mṛgaiḥ paricarantī sā mṛgāhāraviceṣṭitā
yajñavāṭaṃ mṛgagaṇaiḥ praviśya bhṛśavismitā
āghrāyantī dhūmagandhaṃ mṛgair eva cacāra sā
yajñavāṭam aṭantī sā putrāṃstān aparājitān
paśyantī yajñamāhātmyaṃ mudaṃ lebhe ca mādhavī
asaṃspṛśantaṃ vasudhāṃ yayātiṃ nāhuṣaṃ tadā
diviṣṭhaṃ prāptam ājñāya vavande pitaraṃ tadā
tadā vasumanāpṛcchanmātaraṃ vai tapasvinīm
bhavatyā yatkṛtam idaṃ vandanaṃ pādayor iha
ko 'yaṃ devopamo rājā yābhivandasi me vada
śṛṇudhvaṃ sahitāḥ putrā nāhuṣo 'yaṃ pitā mama
yayātirmama putrāṇāṃ mātāmaha iti smṛtaḥ
pūruṃ me bhrātaraṃ rājye samāveśya divaṃ gataḥ
kena vā kāraṇenaivam iha prāpto mahāyaśāḥ
tasyāstadvacanaṃ śrutvā svargādbhraṣṭeti cābravīt
sā putrasya vacaḥ śrutvā saṃbhramāviṣṭacetanā
mādhavī pitaraṃ prāha dauhitraparivāritam
tapasā nirjitāṃllokānpratigṛhṇīṣva māmakān
putrāṇām iva pautrāṇāṃ dharmād adhigataṃ dhanam
svārtham eva vadantīha ṛṣayo dharmapāṭhakāḥ
tasmāddānena tapasā cāsmākaṃ divam āvraja
yadi dharmaphalaṃ hyetacchobhanaṃ bhavitā tava
duhitrā caiva dauhitraistārito 'haṃ mahātmabhiḥ
tasmātpavitraṃ dauhitram adya prabhṛti paitṛke
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapastilāḥ
trīṇi cātra praśaṃsanti śaucam akrodham atvarām
bhoktāraḥ pariveṣṭāraḥ śrāvitāraḥ pavitrakāḥ
divasasyāṣṭame bhāge mandībhavati bhāskare
sa kālaḥ kutapo nāma pitṝṇāṃ dattam akṣayam
tilāḥ piśācādrakṣanti darbhā rakṣanti rākṣasāt
rakṣanti śrotriyāḥ paṅktiṃ yatibhirbhuktam akṣayam
labdhvā pātraṃ tu vidvāṃsaṃ śrotriyaṃ suvrataṃ śucim
sa kālaḥ kālato dattaṃ nānyathā kāla iṣyate
evam uktvā yayātistu punaḥ provāca buddhimān
sarve hyavabhṛthasnātāstvaradhvaṃ kāryagauravāt
By System Admin
Translation
Draft in progress