Sanskrit

Mahabharat · Adhyaya 68 1.68.9

1.68.9

तं कुमारम् ऋषिर्दृष्ट्वा कर्म चास्यातिमानुषम्

समयो यौवराज्यायेत्यब्रवीच्च शकुन्तलाम्

कण्वः

वैशंपायनः

वैशंपायनः

वैशंपायनः

शकुन्तला

वैशंपायनः

कण्वः

वैशंपायनः

शकुन्तलां समाहूय कण्वो वचनम् अब्रवीत्

शृणु भद्रे मम सुते मम वाक्यं शुचिस्मिते

पतिव्रतानां नारीणां विशिष्टम् इति चोच्यते

पतिशुश्रूषणं पूर्वं मनोवाक्कायचेष्टितैः

अनुज्ञाता मया पूर्वं पूजयैतद्व्रतं तव

एतेनैव च वृत्तेन पुण्यांल्लोकान् अवाप्य च

तस्यान्ते मानुषे लोके विशिष्टां लप्स्यसे श्रियम्

तस्माद्भद्रे ऽद्य यातव्यं समीपं पौरवस्य ह

स्वयं नायाति मत्वा ते गतं कालं शुचिस्मिते

गत्वाराधय राजानं दुःषन्तं हितकाम्यया

दौःषन्तिं यौवराज्यस्थं दृष्ट्वा प्रीतिम् अवाप्स्यसि

देवतानां गुरूणां च क्षत्रियाणां च भामिनि

भर्तॄणां च विशेषेण हितं संगमनं सताम्

तस्मात्पुत्रि कुमारेण गन्तव्यं मत्प्रियेप्सया

प्रतिवाक्यं न दद्यास्त्वं शापिता मम पादयोः

एवम् उक्त्वा सुतां तत्र पौत्रं कण्वो ऽभ्यभाषत

परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पौरवम्

सोमवंशोद्भवो राजा दुःषन्त इति विश्रुतः

तस्याग्रमहिषी चैषा तव माता शुचिव्रता

गन्तुकामा भर्तृपार्श्वं त्वया सह सुमध्यमा

गत्वाभिवाद्य राजानं यौवराज्यम् अवाप्स्यसि

स पिता तव राजेन्द्रस्तस्य त्वं वशगो भव

पितृपैतामहं राज्यम् आतिष्ठस्व स्वभावतः

तस्मिन्काले स्वराज्यस्थो माम् अनुस्मर पौरव

अभिवाद्य मुनेः पादौ पौरवो वाक्यम् अब्रवीत्

त्वं पिता मम विप्रर्षे त्वं माता त्वं गतिश्च मे

न चान्यं पितरं मन्ये त्वाम् ऋते तु महातपः

तव शुश्रूषणं पुण्यम् इह लोके परत्र च

शकुन्तला भर्तृकामा स्वयं यातु यथेष्टतः

अहं शुश्रूषणपरः पादमूले वसामि वः

क्रीडां व्यालमृगैः सार्धं करिष्ये न पुरा यथा

त्वच्छासनपरो नित्यं स्वाध्यायं च करोम्यहम्

एवम् उक्त्वा तु संश्लिष्य पादौ कण्वस्य तिष्ठति

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्ररुरोद शकुन्तला

स्नेहात्पितुश्च पुत्रस्य हर्षशोकसमन्विता

निशाम्य रुदतीम् आर्तां दौःषन्तिर्वाक्यम् अब्रवीत्

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं किं रोदिषि शकुन्तले

गन्तव्यं काल्य उत्थाय भर्तृप्रीतिस्तवास्ति चेत्

एकस्तु कुरुते पापं फलं भुङ्क्ते महाजनः

भोक्तारस्तत्र मुच्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते

मया निवारितो नित्यं न करोषि वचो मम

निःसृतान्कुञ्जरान्नित्यं बाहुभ्यां सम्प्रमथ्य वै

वनं च लोडयन्नित्यं सिंहव्याघ्रगणैर्युतम्

एवंविधानि चान्यानि कृत्वा वै पुरुनन्दन

रुषितो भगवांस्तात तस्माद् आवां विवासितौ

अहं न गच्छे दुःषन्तं नास्मि पुत्रहितैषिणी

पादमूले वसिष्यामि महर्षेर्भावितात्मनः

एवम् उक्त्वा तु रुदती पपात मुनिपादयोः

एवं विलपतीं कण्वश्चानुनीय च हेतुभिः

पुनः प्रोवाच भगवान् आनृशंस्याद्धितं वचः

शकुन्तले शृणुष्वेदं हितं पथ्यं च भामिनि

पतिव्रताभावगुणान्हित्वा साध्यं न किंचन

पतिव्रतानां देवा वै तुष्टाः सर्ववरप्रदाः

प्रसादं च करिष्यन्ति आपदर्थे च भामिनि

पतिप्रसादात्पुण्यगतिं प्राप्नुवन्ति न चाशुभम्

तस्माद्गत्वा तु राजानम् आराधय शुचिस्मिते

शकुन्तलां तथोक्त्वा वै शाकुन्तलम् अथाब्रवीत्

दौहित्रो मम पौत्रस्त्वम् इलिलस्य महात्मनः

शृणुष्व वचनं सत्यं प्रब्रवीमि तवानघ

मनसा भर्तृकामा वै वाग्भिर् उक्त्वा पृथग्विधम्

गन्तुं नेच्छति कल्याणी तस्मात्तात वहस्व वै

शक्तस्त्वं प्रतिगन्तुं च मुनिभिः सह पौरव

Transliteration

taṃ kumāram ṛṣirdṛṣṭvā karma cāsyātimānuṣam

samayo yauvarājyāyetyabravīcca śakuntalām

kaṇvaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

śakuntalā

vaiśaṃpāyanaḥ

kaṇvaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

śakuntalāṃ samāhūya kaṇvo vacanam abravīt

śṛṇu bhadre mama sute mama vākyaṃ śucismite

pativratānāṃ nārīṇāṃ viśiṣṭam iti cocyate

patiśuśrūṣaṇaṃ pūrvaṃ manovākkāyaceṣṭitaiḥ

anujñātā mayā pūrvaṃ pūjayaitadvrataṃ tava

etenaiva ca vṛttena puṇyāṃllokān avāpya ca

tasyānte mānuṣe loke viśiṣṭāṃ lapsyase śriyam

tasmādbhadre 'dya yātavyaṃ samīpaṃ pauravasya ha

svayaṃ nāyāti matvā te gataṃ kālaṃ śucismite

gatvārādhaya rājānaṃ duḥṣantaṃ hitakāmyayā

dauḥṣantiṃ yauvarājyasthaṃ dṛṣṭvā prītim avāpsyasi

devatānāṃ gurūṇāṃ ca kṣatriyāṇāṃ ca bhāmini

bhartṝṇāṃ ca viśeṣeṇa hitaṃ saṃgamanaṃ satām

tasmātputri kumāreṇa gantavyaṃ matpriyepsayā

prativākyaṃ na dadyāstvaṃ śāpitā mama pādayoḥ

evam uktvā sutāṃ tatra pautraṃ kaṇvo 'bhyabhāṣata

pariṣvajya ca bāhubhyāṃ mūrdhnyupāghrāya pauravam

somavaṃśodbhavo rājā duḥṣanta iti viśrutaḥ

tasyāgramahiṣī caiṣā tava mātā śucivratā

gantukāmā bhartṛpārśvaṃ tvayā saha sumadhyamā

gatvābhivādya rājānaṃ yauvarājyam avāpsyasi

sa pitā tava rājendrastasya tvaṃ vaśago bhava

pitṛpaitāmahaṃ rājyam ātiṣṭhasva svabhāvataḥ

tasminkāle svarājyastho mām anusmara paurava

abhivādya muneḥ pādau pauravo vākyam abravīt

tvaṃ pitā mama viprarṣe tvaṃ mātā tvaṃ gatiśca me

na cānyaṃ pitaraṃ manye tvām ṛte tu mahātapaḥ

tava śuśrūṣaṇaṃ puṇyam iha loke paratra ca

śakuntalā bhartṛkāmā svayaṃ yātu yatheṣṭataḥ

ahaṃ śuśrūṣaṇaparaḥ pādamūle vasāmi vaḥ

krīḍāṃ vyālamṛgaiḥ sārdhaṃ kariṣye na purā yathā

tvacchāsanaparo nityaṃ svādhyāyaṃ ca karomyaham

evam uktvā tu saṃśliṣya pādau kaṇvasya tiṣṭhati

tasya tadvacanaṃ śrutvā praruroda śakuntalā

snehātpituśca putrasya harṣaśokasamanvitā

niśāmya rudatīm ārtāṃ dauḥṣantirvākyam abravīt

śrutvā bhagavato vākyaṃ kiṃ rodiṣi śakuntale

gantavyaṃ kālya utthāya bhartṛprītistavāsti cet

ekastu kurute pāpaṃ phalaṃ bhuṅkte mahājanaḥ

bhoktārastatra mucyante kartā doṣeṇa lipyate

mayā nivārito nityaṃ na karoṣi vaco mama

niḥsṛtānkuñjarānnityaṃ bāhubhyāṃ sampramathya vai

vanaṃ ca loḍayannityaṃ siṃhavyāghragaṇairyutam

evaṃvidhāni cānyāni kṛtvā vai purunandana

ruṣito bhagavāṃstāta tasmād āvāṃ vivāsitau

ahaṃ na gacche duḥṣantaṃ nāsmi putrahitaiṣiṇī

pādamūle vasiṣyāmi maharṣerbhāvitātmanaḥ

evam uktvā tu rudatī papāta munipādayoḥ

evaṃ vilapatīṃ kaṇvaścānunīya ca hetubhiḥ

punaḥ provāca bhagavān ānṛśaṃsyāddhitaṃ vacaḥ

śakuntale śṛṇuṣvedaṃ hitaṃ pathyaṃ ca bhāmini

pativratābhāvaguṇānhitvā sādhyaṃ na kiṃcana

pativratānāṃ devā vai tuṣṭāḥ sarvavarapradāḥ

prasādaṃ ca kariṣyanti āpadarthe ca bhāmini

patiprasādātpuṇyagatiṃ prāpnuvanti na cāśubham

tasmādgatvā tu rājānam ārādhaya śucismite

śakuntalāṃ tathoktvā vai śākuntalam athābravīt

dauhitro mama pautrastvam ililasya mahātmanaḥ

śṛṇuṣva vacanaṃ satyaṃ prabravīmi tavānagha

manasā bhartṛkāmā vai vāgbhir uktvā pṛthagvidham

gantuṃ necchati kalyāṇī tasmāttāta vahasva vai

śaktastvaṃ pratigantuṃ ca munibhiḥ saha paurava

By System Admin

Translation

Draft in progress