Mahabharat · Adhyaya 68 1.68.9
1.68.9तं कुमारम् ऋषिर्दृष्ट्वा कर्म चास्यातिमानुषम्
समयो यौवराज्यायेत्यब्रवीच्च शकुन्तलाम्
कण्वः
वैशंपायनः
वैशंपायनः
वैशंपायनः
शकुन्तला
वैशंपायनः
कण्वः
वैशंपायनः
शकुन्तलां समाहूय कण्वो वचनम् अब्रवीत्
शृणु भद्रे मम सुते मम वाक्यं शुचिस्मिते
पतिव्रतानां नारीणां विशिष्टम् इति चोच्यते
पतिशुश्रूषणं पूर्वं मनोवाक्कायचेष्टितैः
अनुज्ञाता मया पूर्वं पूजयैतद्व्रतं तव
एतेनैव च वृत्तेन पुण्यांल्लोकान् अवाप्य च
तस्यान्ते मानुषे लोके विशिष्टां लप्स्यसे श्रियम्
तस्माद्भद्रे ऽद्य यातव्यं समीपं पौरवस्य ह
स्वयं नायाति मत्वा ते गतं कालं शुचिस्मिते
गत्वाराधय राजानं दुःषन्तं हितकाम्यया
दौःषन्तिं यौवराज्यस्थं दृष्ट्वा प्रीतिम् अवाप्स्यसि
देवतानां गुरूणां च क्षत्रियाणां च भामिनि
भर्तॄणां च विशेषेण हितं संगमनं सताम्
तस्मात्पुत्रि कुमारेण गन्तव्यं मत्प्रियेप्सया
प्रतिवाक्यं न दद्यास्त्वं शापिता मम पादयोः
एवम् उक्त्वा सुतां तत्र पौत्रं कण्वो ऽभ्यभाषत
परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पौरवम्
सोमवंशोद्भवो राजा दुःषन्त इति विश्रुतः
तस्याग्रमहिषी चैषा तव माता शुचिव्रता
गन्तुकामा भर्तृपार्श्वं त्वया सह सुमध्यमा
गत्वाभिवाद्य राजानं यौवराज्यम् अवाप्स्यसि
स पिता तव राजेन्द्रस्तस्य त्वं वशगो भव
पितृपैतामहं राज्यम् आतिष्ठस्व स्वभावतः
तस्मिन्काले स्वराज्यस्थो माम् अनुस्मर पौरव
अभिवाद्य मुनेः पादौ पौरवो वाक्यम् अब्रवीत्
त्वं पिता मम विप्रर्षे त्वं माता त्वं गतिश्च मे
न चान्यं पितरं मन्ये त्वाम् ऋते तु महातपः
तव शुश्रूषणं पुण्यम् इह लोके परत्र च
शकुन्तला भर्तृकामा स्वयं यातु यथेष्टतः
अहं शुश्रूषणपरः पादमूले वसामि वः
क्रीडां व्यालमृगैः सार्धं करिष्ये न पुरा यथा
त्वच्छासनपरो नित्यं स्वाध्यायं च करोम्यहम्
एवम् उक्त्वा तु संश्लिष्य पादौ कण्वस्य तिष्ठति
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्ररुरोद शकुन्तला
स्नेहात्पितुश्च पुत्रस्य हर्षशोकसमन्विता
निशाम्य रुदतीम् आर्तां दौःषन्तिर्वाक्यम् अब्रवीत्
श्रुत्वा भगवतो वाक्यं किं रोदिषि शकुन्तले
गन्तव्यं काल्य उत्थाय भर्तृप्रीतिस्तवास्ति चेत्
एकस्तु कुरुते पापं फलं भुङ्क्ते महाजनः
भोक्तारस्तत्र मुच्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते
मया निवारितो नित्यं न करोषि वचो मम
निःसृतान्कुञ्जरान्नित्यं बाहुभ्यां सम्प्रमथ्य वै
वनं च लोडयन्नित्यं सिंहव्याघ्रगणैर्युतम्
एवंविधानि चान्यानि कृत्वा वै पुरुनन्दन
रुषितो भगवांस्तात तस्माद् आवां विवासितौ
अहं न गच्छे दुःषन्तं नास्मि पुत्रहितैषिणी
पादमूले वसिष्यामि महर्षेर्भावितात्मनः
एवम् उक्त्वा तु रुदती पपात मुनिपादयोः
एवं विलपतीं कण्वश्चानुनीय च हेतुभिः
पुनः प्रोवाच भगवान् आनृशंस्याद्धितं वचः
शकुन्तले शृणुष्वेदं हितं पथ्यं च भामिनि
पतिव्रताभावगुणान्हित्वा साध्यं न किंचन
पतिव्रतानां देवा वै तुष्टाः सर्ववरप्रदाः
प्रसादं च करिष्यन्ति आपदर्थे च भामिनि
पतिप्रसादात्पुण्यगतिं प्राप्नुवन्ति न चाशुभम्
तस्माद्गत्वा तु राजानम् आराधय शुचिस्मिते
शकुन्तलां तथोक्त्वा वै शाकुन्तलम् अथाब्रवीत्
दौहित्रो मम पौत्रस्त्वम् इलिलस्य महात्मनः
शृणुष्व वचनं सत्यं प्रब्रवीमि तवानघ
मनसा भर्तृकामा वै वाग्भिर् उक्त्वा पृथग्विधम्
गन्तुं नेच्छति कल्याणी तस्मात्तात वहस्व वै
शक्तस्त्वं प्रतिगन्तुं च मुनिभिः सह पौरव
Transliteration
taṃ kumāram ṛṣirdṛṣṭvā karma cāsyātimānuṣam
samayo yauvarājyāyetyabravīcca śakuntalām
kaṇvaḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
śakuntalā
vaiśaṃpāyanaḥ
kaṇvaḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
śakuntalāṃ samāhūya kaṇvo vacanam abravīt
śṛṇu bhadre mama sute mama vākyaṃ śucismite
pativratānāṃ nārīṇāṃ viśiṣṭam iti cocyate
patiśuśrūṣaṇaṃ pūrvaṃ manovākkāyaceṣṭitaiḥ
anujñātā mayā pūrvaṃ pūjayaitadvrataṃ tava
etenaiva ca vṛttena puṇyāṃllokān avāpya ca
tasyānte mānuṣe loke viśiṣṭāṃ lapsyase śriyam
tasmādbhadre 'dya yātavyaṃ samīpaṃ pauravasya ha
svayaṃ nāyāti matvā te gataṃ kālaṃ śucismite
gatvārādhaya rājānaṃ duḥṣantaṃ hitakāmyayā
dauḥṣantiṃ yauvarājyasthaṃ dṛṣṭvā prītim avāpsyasi
devatānāṃ gurūṇāṃ ca kṣatriyāṇāṃ ca bhāmini
bhartṝṇāṃ ca viśeṣeṇa hitaṃ saṃgamanaṃ satām
tasmātputri kumāreṇa gantavyaṃ matpriyepsayā
prativākyaṃ na dadyāstvaṃ śāpitā mama pādayoḥ
evam uktvā sutāṃ tatra pautraṃ kaṇvo 'bhyabhāṣata
pariṣvajya ca bāhubhyāṃ mūrdhnyupāghrāya pauravam
somavaṃśodbhavo rājā duḥṣanta iti viśrutaḥ
tasyāgramahiṣī caiṣā tava mātā śucivratā
gantukāmā bhartṛpārśvaṃ tvayā saha sumadhyamā
gatvābhivādya rājānaṃ yauvarājyam avāpsyasi
sa pitā tava rājendrastasya tvaṃ vaśago bhava
pitṛpaitāmahaṃ rājyam ātiṣṭhasva svabhāvataḥ
tasminkāle svarājyastho mām anusmara paurava
abhivādya muneḥ pādau pauravo vākyam abravīt
tvaṃ pitā mama viprarṣe tvaṃ mātā tvaṃ gatiśca me
na cānyaṃ pitaraṃ manye tvām ṛte tu mahātapaḥ
tava śuśrūṣaṇaṃ puṇyam iha loke paratra ca
śakuntalā bhartṛkāmā svayaṃ yātu yatheṣṭataḥ
ahaṃ śuśrūṣaṇaparaḥ pādamūle vasāmi vaḥ
krīḍāṃ vyālamṛgaiḥ sārdhaṃ kariṣye na purā yathā
tvacchāsanaparo nityaṃ svādhyāyaṃ ca karomyaham
evam uktvā tu saṃśliṣya pādau kaṇvasya tiṣṭhati
tasya tadvacanaṃ śrutvā praruroda śakuntalā
snehātpituśca putrasya harṣaśokasamanvitā
niśāmya rudatīm ārtāṃ dauḥṣantirvākyam abravīt
śrutvā bhagavato vākyaṃ kiṃ rodiṣi śakuntale
gantavyaṃ kālya utthāya bhartṛprītistavāsti cet
ekastu kurute pāpaṃ phalaṃ bhuṅkte mahājanaḥ
bhoktārastatra mucyante kartā doṣeṇa lipyate
mayā nivārito nityaṃ na karoṣi vaco mama
niḥsṛtānkuñjarānnityaṃ bāhubhyāṃ sampramathya vai
vanaṃ ca loḍayannityaṃ siṃhavyāghragaṇairyutam
evaṃvidhāni cānyāni kṛtvā vai purunandana
ruṣito bhagavāṃstāta tasmād āvāṃ vivāsitau
ahaṃ na gacche duḥṣantaṃ nāsmi putrahitaiṣiṇī
pādamūle vasiṣyāmi maharṣerbhāvitātmanaḥ
evam uktvā tu rudatī papāta munipādayoḥ
evaṃ vilapatīṃ kaṇvaścānunīya ca hetubhiḥ
punaḥ provāca bhagavān ānṛśaṃsyāddhitaṃ vacaḥ
śakuntale śṛṇuṣvedaṃ hitaṃ pathyaṃ ca bhāmini
pativratābhāvaguṇānhitvā sādhyaṃ na kiṃcana
pativratānāṃ devā vai tuṣṭāḥ sarvavarapradāḥ
prasādaṃ ca kariṣyanti āpadarthe ca bhāmini
patiprasādātpuṇyagatiṃ prāpnuvanti na cāśubham
tasmādgatvā tu rājānam ārādhaya śucismite
śakuntalāṃ tathoktvā vai śākuntalam athābravīt
dauhitro mama pautrastvam ililasya mahātmanaḥ
śṛṇuṣva vacanaṃ satyaṃ prabravīmi tavānagha
manasā bhartṛkāmā vai vāgbhir uktvā pṛthagvidham
gantuṃ necchati kalyāṇī tasmāttāta vahasva vai
śaktastvaṃ pratigantuṃ ca munibhiḥ saha paurava
By System Admin
Translation
Draft in progress