Sanskrit

Mahabharat · Adhyaya 68 1.68.13

1.68.13

गृहीत्वामरगर्भाभं पुत्रं कमललोचनम्

आजगाम ततः शुभ्रा दुःषन्तविदिताद्वनात्

ऋषयः

वैशंपायनः

नागराः

वैशंपायनः

वैशंपायनः

शकुन्तलां समादाय मुनयो धर्मवत्सलाः

ते वनानि नदीः शैलान्गिरिप्रस्रवणानि च

कन्दराणि नितम्बांश्च राष्ट्राणि नगराणि च

आश्रमाणि च पुण्यानि गत्वा चैव गतश्रमाः

शनैर्मध्याह्नवेलायां प्रतिष्ठानं समाययुः

तां पुरीं पुरुहूतेन ऐलस्यार्थे विनिर्मिताम्

परिघाट्टालकैर्मुख्यैर् उपतल्पशतैर् अपि

शतघ्नीशतयन्त्रैश्च गुप्ताम् अन्यैर्दुरासदाम्

हर्म्यप्रासादसंबाधां नानापण्यविभूषिताम्

मण्टपैः ससभै रम्यैः प्रपाभिश्च समावृताम्

राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिताम्

कैलासशिखराकारैर्गोपुरैः समलंकृताम्

द्वारतोरणनिर्यूहैर्मङ्गलैर् उपशोभिताम्

उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम्

सर्वपुष्करिणीभिश्च उद्यानैश्च समावृताम्

वर्णाश्रमैः स्वधर्मस्थैर्नित्योत्सवसमाहितैः

धनधान्यसमृद्धैश्च संतुष्टै रत्नपूजितैः

क्रतुयुक्तैश्च विद्वद्भिर् अग्निहोत्रपरैः सदा

वर्जिताकार्यकरणैर्दानशीलैर्दयापरैः

अधर्मभीरुभिः सर्वैः स्वर्गलोकजिगीषुभिः

एवंविधजनोपेतम् इन्द्रलोकम् इवापरम्

तस्मिन्नगरमध्ये तु राजवेश्मप्रतिष्ठितम्

इन्द्रसद्मप्रतीकाशं सम्पूर्णं वित्तसंचयैः

तस्य मध्ये सभा दिव्या नानारत्नविचित्रिता

तस्यां सभायां राजर्षिः सर्वालंकारभूषितः

ब्राह्मणैः क्षत्रियैश्चापि मन्त्रिभिश्चापि संवृतः

संस्तूयमानो राजेन्द्रः सूतमागधबन्दिभिः

कार्यार्थिभिः समभ्येत्य कृत्वा कार्यं गतेषु सः

सुखासीनो ऽभवद्राजा तस्मिन्काले महर्षयः

शकुन्तानां स्वनं श्रुत्वा निमित्तज्ञास्त्वलक्षयन्

शकुन्तले निमित्तानि शोभनानि भवन्ति नः

कार्यसिद्धिं वदन्त्येते ध्रुवं राज्ञी भविष्यसि

अस्मिंस्तु दिवसे पुत्रो युवराजो भविष्यति

वर्धमानपुरद्वारं तूर्यघोषनिनादितम्

शकुन्तलां पुरस्कृत्य विविशुस्ते महर्षयः

प्रविशन्तं नृपसुतं प्रशशंसुश्च प्रेक्षकाः

वर्धमानपुरद्वारं प्रविशन्न् एव पौरवः

इन्द्रलोकस्थम् आत्मानं मेने हर्षसमन्वितः

ततो वै नागराः सर्वे समाहूय परस्परम्

द्रष्टुकामा नृपसुतं समपद्यन्त भारत

देवतेव जनस्याग्रे भ्राजते श्रीर् इवागता

जयन्तेनेव पौलोमी इन्द्रलोकाद् इहागता

इति ब्रुवन्तस्ते सर्वे महर्षीन् इदम् अब्रुवन्

अभिवादयन्तः सहिता महर्षीन्देववर्चसः

अद्य नः सफलं जन्म कृतार्थाश्च ततो वयम्

एवं ये स्म प्रपश्यामो महर्षीन्सूर्यवर्चसः

इत्युक्त्वा सहिताः केचिद् अन्वगच्छन्त पौरवम्

हैमवत्याः सुतम् इव कुमारं पुष्करेक्षणम्

ये केचिद् अब्रुवन्मूढाः शाकुन्तलदिदृक्षवः

कृष्णाजिनेन संछन्नान्द्रष्टुं नेच्छन्ति तापसान्

पिशाचा इव दृश्यन्ते नागराणां विरूपिणः

विना संध्यां पिशाचास्ते प्रविशन्ति पुरोत्तमम्

क्षुत्पिपासार्दितान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः

त्वगस्थिभूतान्निर्मांसान्धमनीसंततान् अपि

पिङ्गलाक्षान्पिङ्गजटान्दीर्घदन्तान्निरूदरान्

विशीर्षकान् ऊर्ध्वहस्तान्दृष्ट्वा हास्यन्ति नागराः

एवम् उक्तवतां तेषां गिरं श्रुत्वा महर्षयः

अन्योन्यं ते समाहूय इदं वचनम् अब्रुवन्

उक्तं भगवता वाक्यं न कृतं सत्यवादिना

पुरप्रवेशनं नात्र कर्तव्यम् इति शासनम्

किं कारणं प्रवेक्ष्यामो नगरं दुर्जनैर्वृतम्

त्यक्तसङ्गस्य च मुनेर्नगरे किं प्रयोजनम्

तस्माद्गमिष्याम वयं गङ्गायामुनसंगमम्

एवम् उक्त्वा मुनिगणाः प्रतिजग्मुर्यथागतम्

गतान्मुनिगणान्दृष्ट्वा पुत्रं संगृह्य पाणिना

मातापितृभ्यां विरहाद्यथा शोचन्ति दारकाः

तथा शोकपरीताङ्गी धृतिम् आलम्ब्य दुःखिता

गतेषु तेषु विप्रेषु राजमार्गेण भामिनी

पुत्रेणैव सहायेन सा जगाम शनैः शनैः

अदृष्टपूर्वान्पश्यन्वै राजमार्गेण पौरवः

हर्म्यप्रासादचैत्यांश्च सभा दिव्या विचित्रिताः

कौतूहलसमाविष्टो दृष्ट्वा विस्मयम् आगतः

सर्वे ब्रुवन्ति तां दृष्ट्वा पद्महीनाम् इव श्रियम्

गतेन हंसीसदृशीं कोकिलेन स्वरे समाम्

मुखेन चन्द्रसदृशीं श्रिया पद्मालयासमाम्

स्मितेन कुन्दसदृशीं पद्मगर्भसमत्वचम्

पद्मपत्रविशालाक्षीं तप्तजाम्बूनदप्रभाम्

करान्तमितमध्यां तां सुकेशीं संहतस्तनीम्

जघनं सुविशालं वै ऊरू करिकरोपमौ

रक्ततुङ्गनखौ पादौ धरण्यां सुप्रतिष्ठितौ

एवंरूपसमायुक्ता स्वर्गलोकाद् इहागता

इति स्म सर्वे ऽमन्यन्त दुःषन्तनगरे जनाः

पुनः पुनर् अवोचंस्ते शाकुन्तलगुणान् अपि

सिंहेक्षणः सिंहदंष्ट्रः सिंहस्कन्धो महाभुजः

सिंहोरस्कः सिंहबलः सिंहविक्रान्तगाम्ययम्

पृथ्वंसः पृथुवक्षाश्च छत्त्राकारशिरा महान्

पाणिपादतले रक्तो रक्तास्यो दुन्दुभिस्वनः

राजलक्षणयुक्तश्च राजश्रीश्चास्य दृश्यते

आकारेण च रूपेण शरीरेणापि तेजसा

दुःषन्तेन समो ह्येष कस्य पुत्रो भविष्यति

एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रशशंसुः सहस्रशः

युक्तिवादान् अवोचन्त सर्वाः प्राणभृतः स्त्रियः

बान्धवा इव सस्नेहा अनुजग्मुः शकुन्तलाम्

पौराणां तद्वचः श्रुत्वा तूष्णींभूता शकुन्तला

वेश्मद्वारं समासाद्य विह्वलन्ती नृपात्मजा

चिन्तयामास सहसा कार्यगौरवकारणात्

लज्जया च परीताङ्गी राजन्राजसमक्षतः

अघृणा किं नु वक्ष्यामि दुःषन्तं मम कारणात्

एवम् उक्त्वा तु कृपणा चिन्तयन्ती शकुन्तला

Transliteration

gṛhītvāmaragarbhābhaṃ putraṃ kamalalocanam

ājagāma tataḥ śubhrā duḥṣantaviditādvanāt

ṛṣayaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

nāgarāḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

śakuntalāṃ samādāya munayo dharmavatsalāḥ

te vanāni nadīḥ śailāngiriprasravaṇāni ca

kandarāṇi nitambāṃśca rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca

āśramāṇi ca puṇyāni gatvā caiva gataśramāḥ

śanairmadhyāhnavelāyāṃ pratiṣṭhānaṃ samāyayuḥ

tāṃ purīṃ puruhūtena ailasyārthe vinirmitām

parighāṭṭālakairmukhyair upatalpaśatair api

śataghnīśatayantraiśca guptām anyairdurāsadām

harmyaprāsādasaṃbādhāṃ nānāpaṇyavibhūṣitām

maṇṭapaiḥ sasabhai ramyaiḥ prapābhiśca samāvṛtām

rājamārgeṇa mahatā suvibhaktena śobhitām

kailāsaśikharākārairgopuraiḥ samalaṃkṛtām

dvāratoraṇaniryūhairmaṅgalair upaśobhitām

udyānāmravaṇopetāṃ mahatīṃ sālamekhalām

sarvapuṣkariṇībhiśca udyānaiśca samāvṛtām

varṇāśramaiḥ svadharmasthairnityotsavasamāhitaiḥ

dhanadhānyasamṛddhaiśca saṃtuṣṭai ratnapūjitaiḥ

kratuyuktaiśca vidvadbhir agnihotraparaiḥ sadā

varjitākāryakaraṇairdānaśīlairdayāparaiḥ

adharmabhīrubhiḥ sarvaiḥ svargalokajigīṣubhiḥ

evaṃvidhajanopetam indralokam ivāparam

tasminnagaramadhye tu rājaveśmapratiṣṭhitam

indrasadmapratīkāśaṃ sampūrṇaṃ vittasaṃcayaiḥ

tasya madhye sabhā divyā nānāratnavicitritā

tasyāṃ sabhāyāṃ rājarṣiḥ sarvālaṃkārabhūṣitaḥ

brāhmaṇaiḥ kṣatriyaiścāpi mantribhiścāpi saṃvṛtaḥ

saṃstūyamāno rājendraḥ sūtamāgadhabandibhiḥ

kāryārthibhiḥ samabhyetya kṛtvā kāryaṃ gateṣu saḥ

sukhāsīno 'bhavadrājā tasminkāle maharṣayaḥ

śakuntānāṃ svanaṃ śrutvā nimittajñāstvalakṣayan

śakuntale nimittāni śobhanāni bhavanti naḥ

kāryasiddhiṃ vadantyete dhruvaṃ rājñī bhaviṣyasi

asmiṃstu divase putro yuvarājo bhaviṣyati

vardhamānapuradvāraṃ tūryaghoṣanināditam

śakuntalāṃ puraskṛtya viviśuste maharṣayaḥ

praviśantaṃ nṛpasutaṃ praśaśaṃsuśca prekṣakāḥ

vardhamānapuradvāraṃ praviśann eva pauravaḥ

indralokastham ātmānaṃ mene harṣasamanvitaḥ

tato vai nāgarāḥ sarve samāhūya parasparam

draṣṭukāmā nṛpasutaṃ samapadyanta bhārata

devateva janasyāgre bhrājate śrīr ivāgatā

jayanteneva paulomī indralokād ihāgatā

iti bruvantaste sarve maharṣīn idam abruvan

abhivādayantaḥ sahitā maharṣīndevavarcasaḥ

adya naḥ saphalaṃ janma kṛtārthāśca tato vayam

evaṃ ye sma prapaśyāmo maharṣīnsūryavarcasaḥ

ityuktvā sahitāḥ kecid anvagacchanta pauravam

haimavatyāḥ sutam iva kumāraṃ puṣkarekṣaṇam

ye kecid abruvanmūḍhāḥ śākuntaladidṛkṣavaḥ

kṛṣṇājinena saṃchannāndraṣṭuṃ necchanti tāpasān

piśācā iva dṛśyante nāgarāṇāṃ virūpiṇaḥ

vinā saṃdhyāṃ piśācāste praviśanti purottamam

kṣutpipāsārditāndīnānvalkalājinavāsasaḥ

tvagasthibhūtānnirmāṃsāndhamanīsaṃtatān api

piṅgalākṣānpiṅgajaṭāndīrghadantānnirūdarān

viśīrṣakān ūrdhvahastāndṛṣṭvā hāsyanti nāgarāḥ

evam uktavatāṃ teṣāṃ giraṃ śrutvā maharṣayaḥ

anyonyaṃ te samāhūya idaṃ vacanam abruvan

uktaṃ bhagavatā vākyaṃ na kṛtaṃ satyavādinā

purapraveśanaṃ nātra kartavyam iti śāsanam

kiṃ kāraṇaṃ pravekṣyāmo nagaraṃ durjanairvṛtam

tyaktasaṅgasya ca munernagare kiṃ prayojanam

tasmādgamiṣyāma vayaṃ gaṅgāyāmunasaṃgamam

evam uktvā munigaṇāḥ pratijagmuryathāgatam

gatānmunigaṇāndṛṣṭvā putraṃ saṃgṛhya pāṇinā

mātāpitṛbhyāṃ virahādyathā śocanti dārakāḥ

tathā śokaparītāṅgī dhṛtim ālambya duḥkhitā

gateṣu teṣu vipreṣu rājamārgeṇa bhāminī

putreṇaiva sahāyena sā jagāma śanaiḥ śanaiḥ

adṛṣṭapūrvānpaśyanvai rājamārgeṇa pauravaḥ

harmyaprāsādacaityāṃśca sabhā divyā vicitritāḥ

kautūhalasamāviṣṭo dṛṣṭvā vismayam āgataḥ

sarve bruvanti tāṃ dṛṣṭvā padmahīnām iva śriyam

gatena haṃsīsadṛśīṃ kokilena svare samām

mukhena candrasadṛśīṃ śriyā padmālayāsamām

smitena kundasadṛśīṃ padmagarbhasamatvacam

padmapatraviśālākṣīṃ taptajāmbūnadaprabhām

karāntamitamadhyāṃ tāṃ sukeśīṃ saṃhatastanīm

jaghanaṃ suviśālaṃ vai ūrū karikaropamau

raktatuṅganakhau pādau dharaṇyāṃ supratiṣṭhitau

evaṃrūpasamāyuktā svargalokād ihāgatā

iti sma sarve 'manyanta duḥṣantanagare janāḥ

punaḥ punar avocaṃste śākuntalaguṇān api

siṃhekṣaṇaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ

siṃhoraskaḥ siṃhabalaḥ siṃhavikrāntagāmyayam

pṛthvaṃsaḥ pṛthuvakṣāśca chattrākāraśirā mahān

pāṇipādatale rakto raktāsyo dundubhisvanaḥ

rājalakṣaṇayuktaśca rājaśrīścāsya dṛśyate

ākāreṇa ca rūpeṇa śarīreṇāpi tejasā

duḥṣantena samo hyeṣa kasya putro bhaviṣyati

evaṃ bruvantaste sarve praśaśaṃsuḥ sahasraśaḥ

yuktivādān avocanta sarvāḥ prāṇabhṛtaḥ striyaḥ

bāndhavā iva sasnehā anujagmuḥ śakuntalām

paurāṇāṃ tadvacaḥ śrutvā tūṣṇīṃbhūtā śakuntalā

veśmadvāraṃ samāsādya vihvalantī nṛpātmajā

cintayāmāsa sahasā kāryagauravakāraṇāt

lajjayā ca parītāṅgī rājanrājasamakṣataḥ

aghṛṇā kiṃ nu vakṣyāmi duḥṣantaṃ mama kāraṇāt

evam uktvā tu kṛpaṇā cintayantī śakuntalā

By System Admin

Translation

Draft in progress