Mahabharat · Adhyaya 2 1.2.126
1.2.126सावित्र्यौद्दालकीयं च वैन्योपाख्यानम् एव च
रामायणम् उपाख्यानम् अत्रैव बहुविस्तरम्
कर्णस्य परिमोषो ऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात्
तथा यज्ञविभूतिश्च गयस्यात्र प्रकीर्तिता
आगस्त्यम् अपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम्
लोपामुद्राभिगमनम् अपत्यार्थम् ऋषेर् अपि
ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः
कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते
प्रभासतीर्थे पाण्डूनां वृष्णिभिश्च समागमः
सौकन्यम् अपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान्सोमपीथिनौ
ताभ्यां च यत्र स मुनिर्यौवनं प्रतिपादितः
मान्धातुश्चाप्युपाख्यानं राज्ञो ऽत्रैव प्रकीर्तितम्
जन्तूपाख्यानम् अत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः
पुत्रार्थम् अयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः
ततः श्येनकपोतीयम् उपाख्यानम् अनन्तरम्
इन्द्रो ऽग्निर्यत्र धर्मश्च अजिज्ञासञ्शिबिं नृपम्
अष्टावक्रीयम् अत्रैव विवादो यत्र बन्दिना
अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरे ऽभवत्
नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन हि
पराजितो यत्र बन्दी वादे तेन महात्मना
विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवान् ऋषिः
यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः
गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे
नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने
व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम्
कदलीखण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम्
यत्र मन्दारपुष्पार्थं नलिनीं ताम् अधर्षयत्
यत्रास्य युद्धम् अभवत्सुमहद्राक्षसैः सह
यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा
जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात्
वृषपर्वणश्च राजर्षेस्ततो ऽभिगमनं स्मृतम्
आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च
प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः
कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः
युद्धम् आसीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह
समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च
समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह
अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थे सव्यसाचिना
निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः
निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः
पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः
वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता
अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य संनिधौ
पार्थस्य प्रतिषेधश्च नारदेन महर्षिणा
अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात्
भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा
भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने
अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नान् उक्त्वा युधिष्ठिरः
काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम्
तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्पुरुषर्षभान्
वासुदेवस्यागमनम् अत्रैव परिकीर्तितम्
मार्कण्डेयसमस्यायाम् उपाख्यानानि सर्वशः
पृथोर्वैन्यस्य चाख्यानं यत्रोक्तं परमर्षिणा
संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः
मत्स्योपाख्यानम् अत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम्
मार्कण्डेयसमस्या च पुराणं परिकीर्त्यते
ऐन्द्रद्युम्नम् उपाख्यानं धौन्धुमारं तथैव च
पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम्
द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया
पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः
घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः
ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितो ऽसौ किरीटिना
धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनम्
काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनम् उच्यते
व्रीहिद्रौणिकम् आख्यानम् अत्रैव बहुविस्तरम्
दुर्वाससो ऽप्युपाख्यानम् अत्रैव परिकीर्तितम्
जयद्रथेनापहरो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात्
यत्रैनम् अन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे
चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः
रामायणम् उपाख्यानम् अत्रैव बहुविस्तरम्
यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि
सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानम् अत्रैव परिकीर्त्यते
मार्कण्डेयस्य च तथा देवर्षेर्नारदस्य च
Transliteration
sāvitryauddālakīyaṃ ca vainyopākhyānam eva ca
rāmāyaṇam upākhyānam atraiva bahuvistaram
karṇasya parimoṣo 'tra kuṇḍalābhyāṃ puraṃdarāt
tathā yajñavibhūtiśca gayasyātra prakīrtitā
āgastyam api cākhyānaṃ yatra vātāpibhakṣaṇam
lopāmudrābhigamanam apatyārtham ṛṣer api
ṛśyaśṛṅgasya caritaṃ kaumārabrahmacāriṇaḥ
jāmadagnyasya rāmasya caritaṃ bhūritejasaḥ
kārtavīryavadho yatra haihayānāṃ ca varṇyate
prabhāsatīrthe pāṇḍūnāṃ vṛṣṇibhiśca samāgamaḥ
saukanyam api cākhyānaṃ cyavano yatra bhārgavaḥ
śaryātiyajñe nāsatyau kṛtavānsomapīthinau
tābhyāṃ ca yatra sa muniryauvanaṃ pratipāditaḥ
māndhātuścāpyupākhyānaṃ rājño 'traiva prakīrtitam
jantūpākhyānam atraiva yatra putreṇa somakaḥ
putrārtham ayajadrājā lebhe putraśataṃ ca saḥ
tataḥ śyenakapotīyam upākhyānam anantaram
indro 'gniryatra dharmaśca ajijñāsañśibiṃ nṛpam
aṣṭāvakrīyam atraiva vivādo yatra bandinā
aṣṭāvakrasya viprarṣerjanakasyādhvare 'bhavat
naiyāyikānāṃ mukhyena varuṇasyātmajena hi
parājito yatra bandī vāde tena mahātmanā
vijitya sāgaraṃ prāptaṃ pitaraṃ labdhavān ṛṣiḥ
yavakrītasya cākhyānaṃ raibhyasya ca mahātmanaḥ
gandhamādanayātrā ca vāso nārāyaṇāśrame
niyukto bhīmasenaśca draupadyā gandhamādane
vrajanpathi mahābāhurdṛṣṭavānpavanātmajam
kadalīkhaṇḍamadhyasthaṃ hanūmantaṃ mahābalam
yatra mandārapuṣpārthaṃ nalinīṃ tām adharṣayat
yatrāsya yuddham abhavatsumahadrākṣasaiḥ saha
yakṣaiścaiva mahāvīryairmaṇimatpramukhaistathā
jaṭāsurasya ca vadho rākṣasasya vṛkodarāt
vṛṣaparvaṇaśca rājarṣestato 'bhigamanaṃ smṛtam
ārṣṭiṣeṇāśrame caiṣāṃ gamanaṃ vāsa eva ca
protsāhanaṃ ca pāñcālyā bhīmasyātra mahātmanaḥ
kailāsārohaṇaṃ proktaṃ yatra yakṣairbalotkaṭaiḥ
yuddham āsīnmahāghoraṃ maṇimatpramukhaiḥ saha
samāgamaśca pāṇḍūnāṃ yatra vaiśravaṇena ca
samāgamaścārjunasya tatraiva bhrātṛbhiḥ saha
avāpya divyānyastrāṇi gurvarthe savyasācinā
nivātakavacairyuddhaṃ hiraṇyapuravāsibhiḥ
nivātakavacairghorairdānavaiḥ suraśatrubhiḥ
paulomaiḥ kālakeyaiśca yatra yuddhaṃ kirīṭinaḥ
vadhaścaiṣāṃ samākhyāto rājñastenaiva dhīmatā
astrasaṃdarśanārambho dharmarājasya saṃnidhau
pārthasya pratiṣedhaśca nāradena maharṣiṇā
avarohaṇaṃ punaścaiva pāṇḍūnāṃ gandhamādanāt
bhīmasya grahaṇaṃ cātra parvatābhogavarṣmaṇā
bhujagendreṇa balinā tasminsugahane vane
amokṣayadyatra cainaṃ praśnān uktvā yudhiṣṭhiraḥ
kāmyakāgamanaṃ caiva punasteṣāṃ mahātmanām
tatrasthāṃśca punardraṣṭuṃ pāṇḍavānpuruṣarṣabhān
vāsudevasyāgamanam atraiva parikīrtitam
mārkaṇḍeyasamasyāyām upākhyānāni sarvaśaḥ
pṛthorvainyasya cākhyānaṃ yatroktaṃ paramarṣiṇā
saṃvādaśca sarasvatyāstārkṣyarṣeḥ sumahātmanaḥ
matsyopākhyānam atraiva procyate tadanantaram
mārkaṇḍeyasamasyā ca purāṇaṃ parikīrtyate
aindradyumnam upākhyānaṃ dhaundhumāraṃ tathaiva ca
pativratāyāścākhyānaṃ tathaivāṅgirasaṃ smṛtam
draupadyāḥ kīrtitaścātra saṃvādaḥ satyabhāmayā
punardvaitavanaṃ caiva pāṇḍavāḥ samupāgatāḥ
ghoṣayātrā ca gandharvairyatra baddhaḥ suyodhanaḥ
hriyamāṇastu mandātmā mokṣito 'sau kirīṭinā
dharmarājasya cātraiva mṛgasvapnanidarśanam
kāmyake kānanaśreṣṭhe punargamanam ucyate
vrīhidrauṇikam ākhyānam atraiva bahuvistaram
durvāsaso 'pyupākhyānam atraiva parikīrtitam
jayadrathenāpaharo draupadyāścāśramāntarāt
yatrainam anvayādbhīmo vāyuvegasamo jave
cakre cainaṃ pañcaśikhaṃ yatra bhīmo mahābalaḥ
rāmāyaṇam upākhyānam atraiva bahuvistaram
yatra rāmeṇa vikramya nihato rāvaṇo yudhi
sāvitryāścāpyupākhyānam atraiva parikīrtyate
mārkaṇḍeyasya ca tathā devarṣernāradasya ca
By System Admin
Translation
Draft in progress