Sanskrit

Mahabharat · Adhyaya 2 1.2.126

1.2.126

सावित्र्यौद्दालकीयं च वैन्योपाख्यानम् एव च

रामायणम् उपाख्यानम् अत्रैव बहुविस्तरम्

कर्णस्य परिमोषो ऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात्

तथा यज्ञविभूतिश्च गयस्यात्र प्रकीर्तिता

आगस्त्यम् अपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम्

लोपामुद्राभिगमनम् अपत्यार्थम् ऋषेर् अपि

ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः

जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः

कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते

प्रभासतीर्थे पाण्डूनां वृष्णिभिश्च समागमः

सौकन्यम् अपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः

शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान्सोमपीथिनौ

ताभ्यां च यत्र स मुनिर्यौवनं प्रतिपादितः

मान्धातुश्चाप्युपाख्यानं राज्ञो ऽत्रैव प्रकीर्तितम्

जन्तूपाख्यानम् अत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः

पुत्रार्थम् अयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः

ततः श्येनकपोतीयम् उपाख्यानम् अनन्तरम्

इन्द्रो ऽग्निर्यत्र धर्मश्च अजिज्ञासञ्शिबिं नृपम्

अष्टावक्रीयम् अत्रैव विवादो यत्र बन्दिना

अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरे ऽभवत्

नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन हि

पराजितो यत्र बन्दी वादे तेन महात्मना

विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवान् ऋषिः

यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः

गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे

नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने

व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम्

कदलीखण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम्

यत्र मन्दारपुष्पार्थं नलिनीं ताम् अधर्षयत्

यत्रास्य युद्धम् अभवत्सुमहद्राक्षसैः सह

यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा

जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात्

वृषपर्वणश्च राजर्षेस्ततो ऽभिगमनं स्मृतम्

आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च

प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः

कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः

युद्धम् आसीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह

समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च

समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह

अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थे सव्यसाचिना

निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः

निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः

पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः

वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता

अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य संनिधौ

पार्थस्य प्रतिषेधश्च नारदेन महर्षिणा

अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात्

भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा

भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने

अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नान् उक्त्वा युधिष्ठिरः

काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम्

तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्पुरुषर्षभान्

वासुदेवस्यागमनम् अत्रैव परिकीर्तितम्

मार्कण्डेयसमस्यायाम् उपाख्यानानि सर्वशः

पृथोर्वैन्यस्य चाख्यानं यत्रोक्तं परमर्षिणा

संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः

मत्स्योपाख्यानम् अत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम्

मार्कण्डेयसमस्या च पुराणं परिकीर्त्यते

ऐन्द्रद्युम्नम् उपाख्यानं धौन्धुमारं तथैव च

पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम्

द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया

पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः

घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः

ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितो ऽसौ किरीटिना

धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनम्

काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनम् उच्यते

व्रीहिद्रौणिकम् आख्यानम् अत्रैव बहुविस्तरम्

दुर्वाससो ऽप्युपाख्यानम् अत्रैव परिकीर्तितम्

जयद्रथेनापहरो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात्

यत्रैनम् अन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे

चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः

रामायणम् उपाख्यानम् अत्रैव बहुविस्तरम्

यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि

सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानम् अत्रैव परिकीर्त्यते

मार्कण्डेयस्य च तथा देवर्षेर्नारदस्य च

Transliteration

sāvitryauddālakīyaṃ ca vainyopākhyānam eva ca

rāmāyaṇam upākhyānam atraiva bahuvistaram

karṇasya parimoṣo 'tra kuṇḍalābhyāṃ puraṃdarāt

tathā yajñavibhūtiśca gayasyātra prakīrtitā

āgastyam api cākhyānaṃ yatra vātāpibhakṣaṇam

lopāmudrābhigamanam apatyārtham ṛṣer api

ṛśyaśṛṅgasya caritaṃ kaumārabrahmacāriṇaḥ

jāmadagnyasya rāmasya caritaṃ bhūritejasaḥ

kārtavīryavadho yatra haihayānāṃ ca varṇyate

prabhāsatīrthe pāṇḍūnāṃ vṛṣṇibhiśca samāgamaḥ

saukanyam api cākhyānaṃ cyavano yatra bhārgavaḥ

śaryātiyajñe nāsatyau kṛtavānsomapīthinau

tābhyāṃ ca yatra sa muniryauvanaṃ pratipāditaḥ

māndhātuścāpyupākhyānaṃ rājño 'traiva prakīrtitam

jantūpākhyānam atraiva yatra putreṇa somakaḥ

putrārtham ayajadrājā lebhe putraśataṃ ca saḥ

tataḥ śyenakapotīyam upākhyānam anantaram

indro 'gniryatra dharmaśca ajijñāsañśibiṃ nṛpam

aṣṭāvakrīyam atraiva vivādo yatra bandinā

aṣṭāvakrasya viprarṣerjanakasyādhvare 'bhavat

naiyāyikānāṃ mukhyena varuṇasyātmajena hi

parājito yatra bandī vāde tena mahātmanā

vijitya sāgaraṃ prāptaṃ pitaraṃ labdhavān ṛṣiḥ

yavakrītasya cākhyānaṃ raibhyasya ca mahātmanaḥ

gandhamādanayātrā ca vāso nārāyaṇāśrame

niyukto bhīmasenaśca draupadyā gandhamādane

vrajanpathi mahābāhurdṛṣṭavānpavanātmajam

kadalīkhaṇḍamadhyasthaṃ hanūmantaṃ mahābalam

yatra mandārapuṣpārthaṃ nalinīṃ tām adharṣayat

yatrāsya yuddham abhavatsumahadrākṣasaiḥ saha

yakṣaiścaiva mahāvīryairmaṇimatpramukhaistathā

jaṭāsurasya ca vadho rākṣasasya vṛkodarāt

vṛṣaparvaṇaśca rājarṣestato 'bhigamanaṃ smṛtam

ārṣṭiṣeṇāśrame caiṣāṃ gamanaṃ vāsa eva ca

protsāhanaṃ ca pāñcālyā bhīmasyātra mahātmanaḥ

kailāsārohaṇaṃ proktaṃ yatra yakṣairbalotkaṭaiḥ

yuddham āsīnmahāghoraṃ maṇimatpramukhaiḥ saha

samāgamaśca pāṇḍūnāṃ yatra vaiśravaṇena ca

samāgamaścārjunasya tatraiva bhrātṛbhiḥ saha

avāpya divyānyastrāṇi gurvarthe savyasācinā

nivātakavacairyuddhaṃ hiraṇyapuravāsibhiḥ

nivātakavacairghorairdānavaiḥ suraśatrubhiḥ

paulomaiḥ kālakeyaiśca yatra yuddhaṃ kirīṭinaḥ

vadhaścaiṣāṃ samākhyāto rājñastenaiva dhīmatā

astrasaṃdarśanārambho dharmarājasya saṃnidhau

pārthasya pratiṣedhaśca nāradena maharṣiṇā

avarohaṇaṃ punaścaiva pāṇḍūnāṃ gandhamādanāt

bhīmasya grahaṇaṃ cātra parvatābhogavarṣmaṇā

bhujagendreṇa balinā tasminsugahane vane

amokṣayadyatra cainaṃ praśnān uktvā yudhiṣṭhiraḥ

kāmyakāgamanaṃ caiva punasteṣāṃ mahātmanām

tatrasthāṃśca punardraṣṭuṃ pāṇḍavānpuruṣarṣabhān

vāsudevasyāgamanam atraiva parikīrtitam

mārkaṇḍeyasamasyāyām upākhyānāni sarvaśaḥ

pṛthorvainyasya cākhyānaṃ yatroktaṃ paramarṣiṇā

saṃvādaśca sarasvatyāstārkṣyarṣeḥ sumahātmanaḥ

matsyopākhyānam atraiva procyate tadanantaram

mārkaṇḍeyasamasyā ca purāṇaṃ parikīrtyate

aindradyumnam upākhyānaṃ dhaundhumāraṃ tathaiva ca

pativratāyāścākhyānaṃ tathaivāṅgirasaṃ smṛtam

draupadyāḥ kīrtitaścātra saṃvādaḥ satyabhāmayā

punardvaitavanaṃ caiva pāṇḍavāḥ samupāgatāḥ

ghoṣayātrā ca gandharvairyatra baddhaḥ suyodhanaḥ

hriyamāṇastu mandātmā mokṣito 'sau kirīṭinā

dharmarājasya cātraiva mṛgasvapnanidarśanam

kāmyake kānanaśreṣṭhe punargamanam ucyate

vrīhidrauṇikam ākhyānam atraiva bahuvistaram

durvāsaso 'pyupākhyānam atraiva parikīrtitam

jayadrathenāpaharo draupadyāścāśramāntarāt

yatrainam anvayādbhīmo vāyuvegasamo jave

cakre cainaṃ pañcaśikhaṃ yatra bhīmo mahābalaḥ

rāmāyaṇam upākhyānam atraiva bahuvistaram

yatra rāmeṇa vikramya nihato rāvaṇo yudhi

sāvitryāścāpyupākhyānam atraiva parikīrtyate

mārkaṇḍeyasya ca tathā devarṣernāradasya ca

By System Admin

Translation

Draft in progress