Sanskrit

Mahabharat · Adhyaya 151 1.151.1

1.151.1

वैशंपायन उवाच

ततो रात्र्यां व्यतीतायाम् अन्नम् आदाय पाण्डवः

भीमसेनो ययौ तत्र यत्रासौ पुरुषादकः

वैशंपायनः

भीमसेनः

वैशंपायनः

अथ रात्र्यां व्यतीतायां भीमसेनो महाबलः

ब्राह्मणं समुपागम्य वाक्यं चेदम् उवाच ह

आपदस्त्वां मोचयेयं सपुत्रं ब्राह्मणप्रिय

मा भैषी राक्षसात्तस्मान्मां ददातु बलिं भवान्

इह माम् आशितं कर्तुं प्रयतस्व द्विजोत्तम

अथात्मानं प्रदास्यामि तस्मै घोराय रक्षसे

त्वरध्वं किं विलम्बध्वं माचिरं कुरुतानघाः

व्यवस्येयं मम प्राणैर्युष्मान्रक्षितुम् अद्य वै

एवम् उक्तस्तु भीमेन ब्राह्मणो भरतर्षभ

सुहृदां तत्समाख्याय ददावन्नं सुसंस्कृतम्

पिशितोदनम् आजह्रुर् अथास्मै पुरवासिनः

सघृतं सोपदंशं च सूपैर्नानाविधैः सह

तद् अशित्वा भीमसेनो मांसानि विविधानि च

मोदकानि च मुख्यानि चित्रोदनचयान्बहून्

ततो ऽपिबद्दधिघटान्सुबहून्द्रोणसंमितान्

तस्य भुक्तवतः पौरा यथावत्समुपार्जितम्

उपजह्रुर्भूतभागं समृद्धमनसस्तदा

ततो रात्र्यां व्यतीतायां सव्यञ्जनदधिप्लुतम्

समारुह्यान्नसम्पूर्णं शकटं स वृकोदरः

प्रययौ तूर्यनिर्घोषैः पौरैश्च परिवारितः

आत्मानम् एषो ऽन्नभृतो राक्षसाय प्रदास्यति

तरुणो ऽप्रतिरूपश्च दृढ औदरिको युवा

वाग्भिर् एवंप्रकाराभिः स्तूयमानो वृकोदरः

चुचोद स बलीवर्दौ युक्तौ सर्वाङ्गकालकौ

वादित्राणां प्रणादेन ततस्तं पुरुषादकम्

अभ्यगच्छत्सुसंहृष्टः स तत्र मनुजैर्वृतः

सम्प्राप्य स च तं देशम् एकाकी समुपाययौ

पुरुषादभयाद्भीतस्तत्रैवासीज्जनव्रजः

स गत्वा दीर्घम् अध्वानं दक्षिणाम् अभितो दिशम्

यथोपदिष्टम् उद्देशे ददर्श विटपद्रुमम्

केशमज्जास्थिमेदोभिर्बाहूरुचरणैर् अपि

आर्द्रैः शुष्कैश्च संकीर्णम् अभितो ऽथ वनस्पतिम्

गृध्रकङ्कबलच्छन्नं गोमायुगणसंकुलम्

उग्रगन्धम् अचक्षुष्यं श्मशानम् इव दारुणम्

तं प्रविश्य महावृक्षं चिन्तयामास वीर्यवान्

यावन्न दृश्यते रक्षो बकस्तु बलदर्पितः

आचितं विविधैर्भोज्यैर् अन्नैर्गिरिनिभैर् इदम्

शकटं सूपसम्पूर्णं यावद्द्रक्ष्यति राक्षसः

तावद् एव हि भोक्ष्ये ऽहं दुर्लभं वै पुनर्भवेत्

विप्रकीर्येत सर्वं हि प्रयुद्धे मयि रक्षसा

अभोज्यं च शवं स्पृष्ट्वा निगृहीते बके भवेत्

स त्वेवं भीमकर्मा तु भीमसेनो ऽभिलक्ष्य च

उपविष्टः शनैर् अन्नं प्रभुङ्क्ते स्म परं वरम्

ते ततः सर्वतो ऽपश्यन्द्रुमान् आरुह्य नागराः

नारक्षो बलिम् अश्नीयाद् एवं बहु च मानवाः

भुङ्क्ते ब्राह्मणरूपेण बको ऽयम् इति चाब्रुवन्

स तं हसति तेजस्वी तदन्नम् उपयुज्य च

Transliteration

vaiśaṃpāyana uvāca

tato rātryāṃ vyatītāyām annam ādāya pāṇḍavaḥ

bhīmaseno yayau tatra yatrāsau puruṣādakaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

bhīmasenaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ bhīmaseno mahābalaḥ

brāhmaṇaṃ samupāgamya vākyaṃ cedam uvāca ha

āpadastvāṃ mocayeyaṃ saputraṃ brāhmaṇapriya

mā bhaiṣī rākṣasāttasmānmāṃ dadātu baliṃ bhavān

iha mām āśitaṃ kartuṃ prayatasva dvijottama

athātmānaṃ pradāsyāmi tasmai ghorāya rakṣase

tvaradhvaṃ kiṃ vilambadhvaṃ māciraṃ kurutānaghāḥ

vyavasyeyaṃ mama prāṇairyuṣmānrakṣitum adya vai

evam uktastu bhīmena brāhmaṇo bharatarṣabha

suhṛdāṃ tatsamākhyāya dadāvannaṃ susaṃskṛtam

piśitodanam ājahrur athāsmai puravāsinaḥ

saghṛtaṃ sopadaṃśaṃ ca sūpairnānāvidhaiḥ saha

tad aśitvā bhīmaseno māṃsāni vividhāni ca

modakāni ca mukhyāni citrodanacayānbahūn

tato 'pibaddadhighaṭānsubahūndroṇasaṃmitān

tasya bhuktavataḥ paurā yathāvatsamupārjitam

upajahrurbhūtabhāgaṃ samṛddhamanasastadā

tato rātryāṃ vyatītāyāṃ savyañjanadadhiplutam

samāruhyānnasampūrṇaṃ śakaṭaṃ sa vṛkodaraḥ

prayayau tūryanirghoṣaiḥ pauraiśca parivāritaḥ

ātmānam eṣo 'nnabhṛto rākṣasāya pradāsyati

taruṇo 'pratirūpaśca dṛḍha audariko yuvā

vāgbhir evaṃprakārābhiḥ stūyamāno vṛkodaraḥ

cucoda sa balīvardau yuktau sarvāṅgakālakau

vāditrāṇāṃ praṇādena tatastaṃ puruṣādakam

abhyagacchatsusaṃhṛṣṭaḥ sa tatra manujairvṛtaḥ

samprāpya sa ca taṃ deśam ekākī samupāyayau

puruṣādabhayādbhītastatraivāsījjanavrajaḥ

sa gatvā dīrgham adhvānaṃ dakṣiṇām abhito diśam

yathopadiṣṭam uddeśe dadarśa viṭapadrumam

keśamajjāsthimedobhirbāhūrucaraṇair api

ārdraiḥ śuṣkaiśca saṃkīrṇam abhito 'tha vanaspatim

gṛdhrakaṅkabalacchannaṃ gomāyugaṇasaṃkulam

ugragandham acakṣuṣyaṃ śmaśānam iva dāruṇam

taṃ praviśya mahāvṛkṣaṃ cintayāmāsa vīryavān

yāvanna dṛśyate rakṣo bakastu baladarpitaḥ

ācitaṃ vividhairbhojyair annairgirinibhair idam

śakaṭaṃ sūpasampūrṇaṃ yāvaddrakṣyati rākṣasaḥ

tāvad eva hi bhokṣye 'haṃ durlabhaṃ vai punarbhavet

viprakīryeta sarvaṃ hi prayuddhe mayi rakṣasā

abhojyaṃ ca śavaṃ spṛṣṭvā nigṛhīte bake bhavet

sa tvevaṃ bhīmakarmā tu bhīmaseno 'bhilakṣya ca

upaviṣṭaḥ śanair annaṃ prabhuṅkte sma paraṃ varam

te tataḥ sarvato 'paśyandrumān āruhya nāgarāḥ

nārakṣo balim aśnīyād evaṃ bahu ca mānavāḥ

bhuṅkte brāhmaṇarūpeṇa bako 'yam iti cābruvan

sa taṃ hasati tejasvī tadannam upayujya ca

By System Admin

Translation

Draft in progress