Sanskrit

Harshacharita · Ucchvasa 5 5.45

5.45

तत्र चातिनिःशब्दे गृहावग्रहणीग्राहिबहुवेत्रिणि त्रिगुणतिरस्करिणीतिरोहितसुवीथीपथे पिहितपक्षद्वारके परिहृतकवाटरटिते घटितगवाक्षरक्षितमरुति दूयमानपरिचारके चरणताडनस्वनत्सोपानप्रकुपितप्रतीहारे निभृतसंज्ञानिर्दिश्यमानसकलकर्मणि नातिनिकटोपविष्टकङ्कटिनि कोणस्थिताह्वानचकिताचमनकवाहिनि चन्द्रशालिकालीनमूकमौललोके महाधिविधुरबान्धवाङ्गनावर्गगृहीतप्रच्छन्नप्रग्रीवके संजवनपुञ्जितोद्विग्नपरिजने प्रविष्टकतिपयप्रणयिनि गम्भीरज्वरारम्भभीतभिषजि दुर्मनायमानमन्त्रिणि मन्दायमानपुरोधसि सीदत्सुहृदि विद्राणविपश्चिति संतप्ताप्तसामन्ते विचित्तचामरग्राहिणि दुःखक्षामशिरोरक्षिणि क्षीयमाणप्रसादवित्तमनोरथसंपदि स्वामिभक्तिपरित्यक्ताहारहीयमानबलविकलवल्लभभूभृति क्षितितलपतितसकलरजनीजागरूकराजपुत्रकुमारके कुलक्रमागतकुलपुत्रनिवहोह्यमानशुचि शोकसंकुचितकञ्चुकिनि निरानन्दनन्दिनि निःश्वसन्निराशासन्नसेवके निःसृतताम्बूलधूसराधरवारयोषिति विलक्षवैद्योपदिश्यमानपथ्याहरणावहितपौरोगवे अनुजीविपीयमानोच्चचषकधारावारिविनोद्यमानास्यशोषरुजि राजाभिलाषभोज्यमानबहुभुजि भेषजसामग्रीसंपादनव्यग्रसमग्रव्यवहारिणि मुहुर्मुहुर् आहूयमानतोयकर्मान्तिकानुमितघोरातुरतृषि तुषारपरिकरितकरकशिशिरीक्रियमाणोदश्विति श्वेतार्द्रकर्पटार्पितकर्पूरपरागशीतलीकृतशलाके नाश्यानपङ्कलिप्यमाननवभाण्डगतगण्डूषग्रहणमस्तुनि तिम्यत्कोमलकमलिनीपलाशप्रावृतमृदुमृणालके सनालनीलोत्पलपूलीसनाथसलिलपानभाजनभुवि धारानिपातनिर्वाप्यमाणक्वथिताम्भसि पटुपाटलशर्करामोदमुचि मञ्चकाश्रितसिकतिलकर्करीविश्रान्तान्तरचक्षुषि सरलशेवालवलयितगलद्गोलयन्त्रके गल्वर्कशालाजिरोल्लासितलाजसक्तुनिपीतमसारपारीपरिगृहीतकर्कशर्करे शिशिरौषधरसचूर्णावकीर्णस्फटिकशुक्तिशङ्खसंचये संचितप्रचुरप्राचीनामलकमातुलुङ्गद्राक्षादाडिमादिफले प्रतिग्राहितविप्रविप्रकीर्यमाणशान्त्युदकविप्रुषि प्रेष्याप्रेष्यमाणललाटलेपोपदिग्धदृषदि धवलगृहे स्थितम्परलोकविजयाय नीराज्यमाणम् इव ज्वरज्वलनेनानवरतपरिवर्तनैस्तरङ्गिणि शयनीये शेषम् इव विषोष्मणा क्षीरोदन्वति विचेष्टमानम्मुक्ताफलवालुकाधूलिधवलितं जलधिम् इव क्षयकाले शुष्यन्तम्कालेन कैलासम् इव दशाननेनोद्ध्रियमाणम् अविरतचन्दनचर्चापराणां परिचारिकाणां अत्युष्णावयवस्पर्शभस्मीभूतोदरैर् इव धवलैः करैः स्पृश्यमानं लोकान्तरप्रस्थितम्स्थास्नुना स्वयशसेव चन्दनानुलेपनच्छलेनापृच्छ्यमानम् अविच्छिन्नदीयमानकमलकुमुदेन्दीवरदलम्कालकटाक्षपतनशबलम् इव शरीरम् उद्वहन्तम्निबिडदुकूलपट्टनिपीडितकेशान्तकथ्यमानकष्टवेदनानुबन्धं मूर्धानं धारयन्तम्दुर्धरवेदनोन्नमन्नीलशिराजालककरालेन च कालाङ्गुलिलिख्यमानलेखाख्यातमरणावधिदिवससंख्यानेनेव ललाटफलकेन भयम् उपजनयन्तम् आसन्नयमदर्शनोद्वेगाद् इव च किंचिदन्तःप्रविष्टतारकं चक्षुर्दधानम्शुष्यद्दशनपङ्क्तिप्रसृतधूसरदीधितितरङ्गिणीं मृगतृष्णिकाम् इवोष्णां निःश्वासपरम्पराम् उद्वहन्तम् अत्युष्णनिःश्वासदग्धयेव श्यामायमानया रसनया निवेद्यमानदारुणसंनिपातारम्भम् उरःस्थलस्थापितमणिमौक्तिकहारचन्दनचन्द्रकान्तम्कृतान्तदूतदर्शनयोग्यम् इवात्मानं कुर्वाणम् अङ्गभङ्गवलनोत्क्षिप्तभुजयुगलम्पर्यस्तहस्तनखमयूखैर्धारागृहम् इव तापशान्तये रचयन्तम्नेदिष्ठसलिलमणिकुट्टिमादर्शोदरेषु निपतद्भिः प्रतिबिम्बैर् अपि संतापातिशयम् इव कथयन्तम्स्पृशन्तीं प्रणयिनीम् इव विश्वासभूमिं मूर्च्छाम् अपि बहु मन्यमानम् अन्तकाह्वानाक्षरैर् इव सभयभिषग्दृष्टैर् अरिष्टैर् आविष्टम्महाप्रस्थानकाले स्वसंतापसंतानम् आप्तहृदयेषु संचारयन्तम् अरतिपरिगृहीतम् ईर्ष्ययेव छायया मुच्यमानम् उद्योगम् इवोपद्रवाणाम्सर्वास्त्रमोक्षम् इव क्षामतायाः हस्तीकृतं विहस्ततया विषयीकृतं वैषम्येण क्षेत्रीकृतं क्षयेण गोचरीकृतं ग्लान्या दष्टं दुःखासिकया आत्मीकृतं अस्वास्थ्येन विधेयीकृतं व्याधिना क्रोडीकृतं कालेन लक्ष्यीकृतं दक्षिणाशया पीतम् इव पीडाभिः जग्धम् इव जागरेण निगीर्णम् इव वैवर्ण्येन ग्रासीकृतं इव गात्रभङ्गेन ह्रियमाणम् इव विपद्भिः वण्ट्यमानम् इव वेदनाभिः लुण्ठ्यमानम् इव दुःखैः आदित्सितं दैवेन निरूपितं नियत्या समाघ्रातम् अनित्यत्वेन अभिभूयमानम् अभावेन परिकलितं परासुतया दत्तावकाशं क्लेशस्य निवासं वैमनस्यस्य समीपे कालस्य अन्तिके ऽन्त्योच्छ्वासस्य मुखे महाप्रवासस्य द्वारि दीर्घनिद्रायाः जिह्वाग्रे जीवितेशस्य वर्तमानम्विरलं वाचि चलितं चेतसि विह्वलं वपुषि क्षीणम् आयुषि प्रचुरं प्रलापे संततं श्वसिते जितं जृम्भिकाभिः पराधीनम् आधिभिः अनुबद्धम् अनुबन्धिकाभिः पार्श्वोपविष्टयानवरतरोदनोच्छूननयनया गृहीतचामरिकयापि निःश्वसितैर् एव वीजयन्त्या विविधौषधिधूलिधूसरितशरीरया मुहुर्मुहुः आर्यपुत्र स्वपिषि इति व्याहरन्त्या देव्या यशोमत्या शिरसि वक्षसि च स्पृश्यमानं पितरम् अद्राक्षीत्

Transliteration

tatra cātiniḥśabde gṛhāvagrahaṇīgrāhibahuvetriṇi triguṇatiraskariṇītirohitasuvīthīpathe pihitapakṣadvārake parihṛtakavāṭaraṭite ghaṭitagavākṣarakṣitamaruti dūyamānaparicārake caraṇatāḍanasvanatsopānaprakupitapratīhāre nibhṛtasaṃjñānirdiśyamānasakalakarmaṇi nātinikaṭopaviṣṭakaṅkaṭini koṇasthitāhvānacakitācamanakavāhini candraśālikālīnamūkamaulaloke mahādhividhurabāndhavāṅganāvargagṛhītapracchannapragrīvake saṃjavanapuñjitodvignaparijane praviṣṭakatipayapraṇayini gambhīrajvarārambhabhītabhiṣaji durmanāyamānamantriṇi mandāyamānapurodhasi sīdatsuhṛdi vidrāṇavipaściti saṃtaptāptasāmante vicittacāmaragrāhiṇi duḥkhakṣāmaśirorakṣiṇi kṣīyamāṇaprasādavittamanorathasaṃpadi svāmibhaktiparityaktāhārahīyamānabalavikalavallabhabhūbhṛti kṣititalapatitasakalarajanījāgarūkarājaputrakumārake kulakramāgatakulaputranivahohyamānaśuci śokasaṃkucitakañcukini nirānandanandini niḥśvasannirāśāsannasevake niḥsṛtatāmbūladhūsarādharavārayoṣiti vilakṣavaidyopadiśyamānapathyāharaṇāvahitapaurogave anujīvipīyamānoccacaṣakadhārāvārivinodyamānāsyaśoṣaruji rājābhilāṣabhojyamānabahubhuji bheṣajasāmagrīsaṃpādanavyagrasamagravyavahāriṇi muhurmuhur āhūyamānatoyakarmāntikānumitaghorāturatṛṣi tuṣāraparikaritakarakaśiśirīkriyamāṇodaśviti śvetārdrakarpaṭārpitakarpūraparāgaśītalīkṛtaśalāke nāśyānapaṅkalipyamānanavabhāṇḍagatagaṇḍūṣagrahaṇamastuni timyatkomalakamalinīpalāśaprāvṛtamṛdumṛṇālake sanālanīlotpalapūlīsanāthasalilapānabhājanabhuvi dhārānipātanirvāpyamāṇakvathitāmbhasi paṭupāṭalaśarkarāmodamuci mañcakāśritasikatilakarkarīviśrāntāntaracakṣuṣi saralaśevālavalayitagaladgolayantrake galvarkaśālājirollāsitalājasaktunipītamasārapārīparigṛhītakarkaśarkare śiśirauṣadharasacūrṇāvakīrṇasphaṭikaśuktiśaṅkhasaṃcaye saṃcitapracuraprācīnāmalakamātuluṅgadrākṣādāḍimādiphale pratigrāhitavipraviprakīryamāṇaśāntyudakavipruṣi preṣyāpreṣyamāṇalalāṭalepopadigdhadṛṣadi dhavalagṛhe sthitamparalokavijayāya nīrājyamāṇam iva jvarajvalanenānavarataparivartanaistaraṅgiṇi śayanīye śeṣam iva viṣoṣmaṇā kṣīrodanvati viceṣṭamānammuktāphalavālukādhūlidhavalitaṃ jaladhim iva kṣayakāle śuṣyantamkālena kailāsam iva daśānanenoddhriyamāṇam aviratacandanacarcāparāṇāṃ paricārikāṇāṃ atyuṣṇāvayavasparśabhasmībhūtodarair iva dhavalaiḥ karaiḥ spṛśyamānaṃ lokāntaraprasthitamsthāsnunā svayaśaseva candanānulepanacchalenāpṛcchyamānam avicchinnadīyamānakamalakumudendīvaradalamkālakaṭākṣapatanaśabalam iva śarīram udvahantamnibiḍadukūlapaṭṭanipīḍitakeśāntakathyamānakaṣṭavedanānubandhaṃ mūrdhānaṃ dhārayantamdurdharavedanonnamannīlaśirājālakakarālena ca kālāṅgulilikhyamānalekhākhyātamaraṇāvadhidivasasaṃkhyāneneva lalāṭaphalakena bhayam upajanayantam āsannayamadarśanodvegād iva ca kiṃcidantaḥpraviṣṭatārakaṃ cakṣurdadhānamśuṣyaddaśanapaṅktiprasṛtadhūsaradīdhititaraṅgiṇīṃ mṛgatṛṣṇikām ivoṣṇāṃ niḥśvāsaparamparām udvahantam atyuṣṇaniḥśvāsadagdhayeva śyāmāyamānayā rasanayā nivedyamānadāruṇasaṃnipātārambham uraḥsthalasthāpitamaṇimauktikahāracandanacandrakāntamkṛtāntadūtadarśanayogyam ivātmānaṃ kurvāṇam aṅgabhaṅgavalanotkṣiptabhujayugalamparyastahastanakhamayūkhairdhārāgṛham iva tāpaśāntaye racayantamnediṣṭhasalilamaṇikuṭṭimādarśodareṣu nipatadbhiḥ pratibimbair api saṃtāpātiśayam iva kathayantamspṛśantīṃ praṇayinīm iva viśvāsabhūmiṃ mūrcchām api bahu manyamānam antakāhvānākṣarair iva sabhayabhiṣagdṛṣṭair ariṣṭair āviṣṭammahāprasthānakāle svasaṃtāpasaṃtānam āptahṛdayeṣu saṃcārayantam aratiparigṛhītam īrṣyayeva chāyayā mucyamānam udyogam ivopadravāṇāmsarvāstramokṣam iva kṣāmatāyāḥ hastīkṛtaṃ vihastatayā viṣayīkṛtaṃ vaiṣamyeṇa kṣetrīkṛtaṃ kṣayeṇa gocarīkṛtaṃ glānyā daṣṭaṃ duḥkhāsikayā ātmīkṛtaṃ asvāsthyena vidheyīkṛtaṃ vyādhinā kroḍīkṛtaṃ kālena lakṣyīkṛtaṃ dakṣiṇāśayā pītam iva pīḍābhiḥ jagdham iva jāgareṇa nigīrṇam iva vaivarṇyena grāsīkṛtaṃ iva gātrabhaṅgena hriyamāṇam iva vipadbhiḥ vaṇṭyamānam iva vedanābhiḥ luṇṭhyamānam iva duḥkhaiḥ āditsitaṃ daivena nirūpitaṃ niyatyā samāghrātam anityatvena abhibhūyamānam abhāvena parikalitaṃ parāsutayā dattāvakāśaṃ kleśasya nivāsaṃ vaimanasyasya samīpe kālasya antike 'ntyocchvāsasya mukhe mahāpravāsasya dvāri dīrghanidrāyāḥ jihvāgre jīviteśasya vartamānamviralaṃ vāci calitaṃ cetasi vihvalaṃ vapuṣi kṣīṇam āyuṣi pracuraṃ pralāpe saṃtataṃ śvasite jitaṃ jṛmbhikābhiḥ parādhīnam ādhibhiḥ anubaddham anubandhikābhiḥ pārśvopaviṣṭayānavaratarodanocchūnanayanayā gṛhītacāmarikayāpi niḥśvasitair eva vījayantyā vividhauṣadhidhūlidhūsaritaśarīrayā muhurmuhuḥ āryaputra svapiṣi iti vyāharantyā devyā yaśomatyā śirasi vakṣasi ca spṛśyamānaṃ pitaram adrākṣīt

By System Admin

Translation

Draft in progress