Charak Samhita · 3.2 3.2.13
3.2.13तत्र साध्यमामं प्रदुष्टम् अलसीभूतम् उल्लेखयेद् आदौ पाययित्वा सलवणमुष्णं वारि ततः स्वेदनवर्तिप्रणिधानाभ्याम् उपाचरेद् उपवासयेच्चैनम्
विसूचिकायां तु लङ्घनमेवाग्रे विरिक्तवच्चानुपूर्वी
आमप्रदोषेषु त्वन्नकाले जीर्णाहारं पुनर्दोषावलिप्तामाशयं स्तिमितगुरुकोष्ठम् अनन्नाभिलाषिणम् अभिसमीक्ष्य पाययेद्दोषशेषपाचनार्थम् औषधम् अग्निसंधुक्षणार्थं च नत्वेवाजीर्णाशनम् आमप्रदोषदुर्बलो ह्यग्निर्न युगपद्दोषम् औषधम् आहारजातं च शक्तः पक्तुम्
अपि चामप्रदोषाहारौषधविभ्रमो ऽतिबलत्वाद् उपरतकायाग्निं सह सैवातुरम् अबलम् अतिपातयेत्
आमप्रदोषजानां पुनर्विकाराणाम् अपतर्पणेनैवोपरमो भवति सति त्वनुबन्धे कृतापतर्पणानां व्याधीनां निग्रहे निमित्तविपरीतम् अपास्यौषधम् आतङ्कविपरीतम् एवावचारयेद्यथास्वम्
सर्वविकाराणाम् अपि च निग्रहे हेतुव्याधिविपरीतम् औषधमिच्छन्ति कुशलाः तदर्थकारि वा
विमुक्तामप्रदोषस्य पुनः परिपक्वदोषस्य दीप्ते चाग्नावभ्यङ्गास्थापनानुवासनं विधिवत्स्नेहपानं च युक्त्या प्रयोज्यं प्रसमीक्ष्य दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसाम् अवस्थान्तराणि विकारांश्च सम्यगिति
Transliteration
tatra sādhyamāmaṃ praduṣṭam alasībhūtam ullekhayed ādau pāyayitvā salavaṇamuṣṇaṃ vāri tataḥ svedanavartipraṇidhānābhyām upācared upavāsayeccainam
visūcikāyāṃ tu laṅghanamevāgre viriktavaccānupūrvī
āmapradoṣeṣu tvannakāle jīrṇāhāraṃ punardoṣāvaliptāmāśayaṃ stimitagurukoṣṭham anannābhilāṣiṇam abhisamīkṣya pāyayeddoṣaśeṣapācanārtham auṣadham agnisaṃdhukṣaṇārthaṃ ca natvevājīrṇāśanam āmapradoṣadurbalo hyagnirna yugapaddoṣam auṣadham āhārajātaṃ ca śaktaḥ paktum
api cāmapradoṣāhārauṣadhavibhramo 'tibalatvād uparatakāyāgniṃ saha saivāturam abalam atipātayet
āmapradoṣajānāṃ punarvikārāṇām apatarpaṇenaivoparamo bhavati sati tvanubandhe kṛtāpatarpaṇānāṃ vyādhīnāṃ nigrahe nimittaviparītam apāsyauṣadham ātaṅkaviparītam evāvacārayedyathāsvam
sarvavikārāṇām api ca nigrahe hetuvyādhiviparītam auṣadhamicchanti kuśalāḥ tadarthakāri vā
vimuktāmapradoṣasya punaḥ paripakvadoṣasya dīpte cāgnāvabhyaṅgāsthāpanānuvāsanaṃ vidhivatsnehapānaṃ ca yuktyā prayojyaṃ prasamīkṣya doṣabheṣajadeśakālabalaśarīrāhārasātmyasattvaprakṛtivayasām avasthāntarāṇi vikārāṃśca samyagiti
By System Admin
Translation
Draft in progress