Charak Samhita · 1.21 1.21.4
1.21.4तत्रातिस्थूलकृशयोर्भूय एवापरे निन्दितविशेषा भवन्ति
अतिस्थूलस्य तावदायुषो ह्रासो जवोपरोधः कृच्छ्रव्यवायता दौर्बल्यं दौर्गन्ध्यं स्वेदाबाधः क्षुदतिमात्रं पिपासातियोगाश्चेति भवन्त्यष्टौ दोषाः
तदतिस्थौल्यम् अतिसंपूरणाद्गुरुमधुरशीतस्निग्धोपयोगाद् अव्यायामाद् अव्यवायाद्दिवास्वप्नाद्धर्षनित्यत्वाद् अचिन्तनाद्बीजस्वभावाच्चोपजायते
तस्य ह्यतिमात्रमेदस्विनो मेद एवोपचीयते न तथेतरे धातवः तस्मादस्यायुषो ह्रासः शैथिल्यात्सौकुमार्याद्गुरुत्वाच्च मेदसो जवोपरोधः शुक्राबहुत्वान्मेदसावृतमार्गत्वाच्च कृच्छ्रव्यवायता दौर्बल्यम् असमत्वाद्धातूनां दौर्गन्ध्यं मेदोदोषान्मेदसः स्वभावात्स्वेदनत्वाच्च मेदसः श्लेष्मसंसर्गाद्विष्यन्दित्वाद्बहुत्वाद्गुरुत्वाद्व्यायामासहत्वाच्च स्वेदाबाधः तीक्ष्णाग्नित्वात्प्रभूतकोष्ठवायुत्वाच्च क्षुदतिमात्रं पिपासातियोगश्चेति
Transliteration
tatrātisthūlakṛśayorbhūya evāpare ninditaviśeṣā bhavanti
atisthūlasya tāvadāyuṣo hrāso javoparodhaḥ kṛcchravyavāyatā daurbalyaṃ daurgandhyaṃ svedābādhaḥ kṣudatimātraṃ pipāsātiyogāśceti bhavantyaṣṭau doṣāḥ
tadatisthaulyam atisaṃpūraṇādgurumadhuraśītasnigdhopayogād avyāyāmād avyavāyāddivāsvapnāddharṣanityatvād acintanādbījasvabhāvāccopajāyate
tasya hyatimātramedasvino meda evopacīyate na tathetare dhātavaḥ tasmādasyāyuṣo hrāsaḥ śaithilyātsaukumāryādgurutvācca medaso javoparodhaḥ śukrābahutvānmedasāvṛtamārgatvācca kṛcchravyavāyatā daurbalyam asamatvāddhātūnāṃ daurgandhyaṃ medodoṣānmedasaḥ svabhāvātsvedanatvācca medasaḥ śleṣmasaṃsargādviṣyanditvādbahutvādgurutvādvyāyāmāsahatvācca svedābādhaḥ tīkṣṇāgnitvātprabhūtakoṣṭhavāyutvācca kṣudatimātraṃ pipāsātiyogaśceti
By System Admin
Translation
Draft in progress