Sanskrit

Ashtanga Sangraha · 1.22 1.22.5

1.22.5

त्रिविधाश्च पुनर्व्याधयो मृदुमध्यातिमात्रभेदेन

तत्राल्पलक्षणा मृदवो मध्यलक्षणा मध्याः सम्पूर्णलक्षणास्त्वधिमात्राः

ते पुनः सुखसाध्यादिविशेषेण चतुर्विधाः प्रागुपदिष्टाः

सुबहुशो ऽपि च भिद्यमाना व्याधयो निजागन्तुतां न व्यभिचरन्ति

तत्र निजास्तु दोषोत्थास्तेषु पूर्वं वातादयो वैषम्यमापद्यन्ते ततो व्यथाभिनिर्वर्तते

बाह्यहेतुजास्त्वागन्तवस्तेषु व्यथा पूर्वमुपजायते ततो दोषवैषम्यम्

दोषवैषम्येणैव च बहुरूपा रुगनुबध्यते प्रवर्धते च

एवं च कृत्वा न दोषव्यतिरेकेण रोगानुबन्धः केवलं पौर्वापर्ये विशेषः

तस्मादेकाकारा एव रोगास्तथा रुक्सामान्यादसंख्यभेदा वा प्रत्येकं समुत्थानस्थानसंस्थानधर्मनामवेदना प्रभावोपक्रमविशेषात्ते यथास्थूलं यथास्वमेवोपदेक्ष्यन्ते

असंख्येयत्वाच्च दोषलिङ्गैरेव रोगानुपक्रमं च विभजेत्

Transliteration

trividhāśca punarvyādhayo mṛdumadhyātimātrabhedena

tatrālpalakṣaṇā mṛdavo madhyalakṣaṇā madhyāḥ sampūrṇalakṣaṇāstvadhimātrāḥ

te punaḥ sukhasādhyādiviśeṣeṇa caturvidhāḥ prāgupadiṣṭāḥ

subahuśo 'pi ca bhidyamānā vyādhayo nijāgantutāṃ na vyabhicaranti

tatra nijāstu doṣotthāsteṣu pūrvaṃ vātādayo vaiṣamyamāpadyante tato vyathābhinirvartate

bāhyahetujāstvāgantavasteṣu vyathā pūrvamupajāyate tato doṣavaiṣamyam

doṣavaiṣamyeṇaiva ca bahurūpā ruganubadhyate pravardhate ca

evaṃ ca kṛtvā na doṣavyatirekeṇa rogānubandhaḥ kevalaṃ paurvāparye viśeṣaḥ

tasmādekākārā eva rogāstathā ruksāmānyādasaṃkhyabhedā vā pratyekaṃ samutthānasthānasaṃsthānadharmanāmavedanā prabhāvopakramaviśeṣātte yathāsthūlaṃ yathāsvamevopadekṣyante

asaṃkhyeyatvācca doṣaliṅgaireva rogānupakramaṃ ca vibhajet

By System Admin

Translation

Draft in progress