संस्कृत
Darshan

आत्मबोधः

Atma Bodha

Shankara६८ श्लोक

६८ श्लोक

1

तपोभिः क्षीणपापानां शान्तानां वीतरागिणाम् ।

2

बोधोऽन्यसाधनेभ्यो हि साक्षान्मोक्षैकसाधनम् ।

3

अविरोधितया कर्म नाविद्यां विनिवर्तयेत् ।

4

अवच्छिन्न इवाज्ञानात्तन्नाशे सति केवलः ।

5

अज्ञानकलुषं जीवं ज्ञानाभ्यासाद्विनिर्मलम् ।

6

संसारः स्वप्नतुल्यो हि रागद्वेषादिसंकुलः ।

7

तावत्सत्यं जगद्भाति शुक्तिकारजतं यथा ।

8

उपादानेऽखिलाधारे जगन्ति परमेश्वरे ।

9

सच्चिदात्मन्यनुस्यूते नित्ये विष्णौ प्रकल्पिताः ।

10

यथाकाशो हृषीकेश नानोपाधिगतो विभुः ।

11

नानोपाधिवशादेव जातिनामाश्रमादयः ।

12

पञ्चीकृतमहाभूतसंभवं कर्मसंचितम् ।

13

पञ्चप्राणमनोबुद्धिदशेन्द्रियसमन्वितम् ।

14

अनाद्यविद्यानिर्वाच्या कारणोपाधिरुच्यते ।

15

पञ्चकोशादियोगेन तत्तन्मय इव स्थितः ।

16

वपुस्तुषादिभिः कोशैर्युक्तं युक्त्यवघाततः ।

17

सदा सर्वगतोऽप्यात्मा न सर्ववावभासते ।

18

देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्रकृतिभ्यो विलक्षणम् ।

19

व्यापृतेष्विन्द्रियेष्वात्मा व्यापारीवाविवेकिनाम् ।

20

आत्मचैतन्यमाश्रित्य देहेन्द्रियमनोधियः ।

21

देहेन्द्रियगुणान्कर्माण्यमले सच्चिदात्मनि ।

22

अज्ञानान्मानसोपाधेः कर्तृत्वादीनि चात्मनि ।

23

रागेच्छासुखदुःखादि बुद्धौ सत्यां प्रवर्तते ।

24

प्रकाशोऽर्कस्य तोयस्य शैत्यमग्नेर्यथोष्णता ।

25

आत्मनः सच्चिदंशश्च बुद्धेर्वृत्तिरिति द्वयम् ।

26

आत्मनो विक्रिया नास्ति बुद्धेर्बोधो न जात्विति ।

27

रज्जुसर्पवदात्मानं जीवं ज्ञात्वा भयं वहेत् ।

28

आत्मावभासयत्येको बुद्ध्यादीनीन्द्रियाणि हि ।

29

स्वबोधे नान्यबोधेच्छा बोधरूपतयात्मनः ।

30

निषिध्य निखिलोपाधीन्नेति नेतीति वाक्यतः ।

31

आविद्यकं शरीरादि दृश्यं बुद्बुदवत्क्षरम् ।

32

देहान्यत्वान्न मे जन्मजराकार्श्यलयादयः ।

33

अमनस्त्वान्न मे दुःखरागद्वेषभयादयः ।

34

निर्गुणो निष्क्रियो नित्यो निर्विकल्पो निरञ्जनः ।

35

अहमाकाशवत्सर्वं बहिरन्तर्गतोऽच्युतः ।

36

नित्यशुद्धविमुक्तैकमखण्डानन्दमद्वयम् ।

37

एवं निरन्तरकृता ब्रह्मैवास्मीति वासना ।

38

विविक्तदेश आसीनो विरागो विजितेन्द्रियः ।

39

आत्मन्येवाखिलं दृश्यं प्रविलाप्य धिया सुधीः ।

40

रूपवर्णादिकं सर्वं विहाय परमार्थवित् ।

41

ज्ञातृज्ञानज्ञेयभेदः परे नात्मनि विद्यते ।

42

एवमात्मारणौ ध्यानमथने सततं कृते ।

43

अरुणेनेव बोधेन पूर्वं संतमसे हृते ।

44

आत्मा तु सततं प्राप्तोऽप्यप्राप्तवदविद्यया ।

45

स्थाणौ पुरुषवद्भ्रान्त्या कृता ब्रह्मणि जीवता ।

46

तत्त्वस्वरूपानुभवादुत्पन्नं ज्ञानमञ्जसा ।

47

सम्यग्विज्ञानवान्योगी स्वात्मन्येवाखिलं स्थितम् ।

48

आत्मैवेदं जगत्सर्वमात्मनोऽन्यन्न किंचन ।

49

जीवन्मुक्तस्तु तद्विद्वान्पूर्वोपाधिगुणांस्त्यजेत् ।

50

तीर्त्वा महार्णवं हत्वा रागद्वेषादिराक्षसान् ।

51

बाह्यानित्यसुखासक्तिं हित्वात्मसुखनिर्वृतः ।

52

उपाधिस्थोऽपि तद्धर्मैरलिप्तो व्योमवन्मुनिः ।

53

उपाधिविलयाद्विष्णौ निर्विशेषं विशेन्मुनिः ।

54

यल्लाभान्नापरो लाभो यत्सुखान्नापरं सुखम् ।

55

यद्दृष्ट्रा नापरं दृश्यं यद्भूत्वा न पुनर्भवः ।

56

तिर्यगूर्ध्वमधः पूर्णं सच्चिदानन्दमद्वयम् ।

57

अद्वयावृत्तिरूपेण वेदान्तैर्लक्ष्यतेऽव्ययम् ।

58

अखण्डानन्दरूपस्य तस्यानन्दलवाश्रिताः ।

59

तद्युक्तमखिलं वस्तु व्यवहारश्चिदन्वितः ।

60

अनण्वस्थूलमह्रस्वमदीर्घमजमव्ययम् ।

61

यद्भासा भास्यतेऽर्कादि भास्यैर्यत्तु न भास्यते ।

62

स्वयमन्तर्बहिर्व्याप्य भासयन्नखिलं जगत् ।

63

जगद्विलक्षणं ब्रह्म ब्रह्मणोऽन्यन्न किंचन ।

64

दृश्यते श्रूयते यद्यद्ब्रह्मणोऽन्यन्न तद्भवेत् ।

65

सर्वगं सच्चिदानन्दं ज्ञानचक्षुर्निरीक्षते ।

66

श्रवणादिभिरुद्दीप्त

67

हृदाकाशोदितो ह्यात्मा

68

दिग्देशकालाद्यनपेक्ष्य सर्वगं