詩節 8.12
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च ।
मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥
翻字
sarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirudhya ca |
mūrdhnyādhāyātmanaḥ prāṇamāsthito yogadhāraṇām ||
Sanskrit System 作 · 機械による下書き · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
翻訳
शरीराची सर्व द्वारे बंद करून, मन हृदयात रोखून, प्राण मस्तकात स्थिर करून, आणि योगधारणेत स्थित होऊन,
Sanskrit System 作 · 機械による下書き · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
解説
हा श्लोक आणि पुढचा श्लोक मृत्यूच्या वेळी योग्याच्या साधनेचे वर्णन करतात. सर्वद्वाराणि संयम्य, म्हणजे शरीराची सर्व द्वारे, म्हणजे इंद्रिये बंद करून. इंद्रियांचे बाह्य व्यापार थांबवून मन आत वळवायचे. मनो हृदि निरुध्य, म्हणजे मन हृदयात स्थिर करून. हृदय हे परंपरेत आत्म्याचे निवासस्थान मानले जाते. मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणम्, म्हणजे प्राण मस्तकात स्थिर करून. आणि योगधारणा, म्हणजे योगाच्या एकाग्रतेत स्थिर राहून. हे प्रगत योगसाधनेचे वर्णन आहे, जे दीर्घ अभ्यासाने साध्य होते. हा श्लोक पुढच्या श्लोकात पूर्ण होतो.
Sanskrit System 作 · 機械による下書き · claude-opus-5-5 · 2026-11-08