サンスクリット

विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।

रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥

2.59

翻字

viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ |

rasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ||

Sanskrit System 作 · 機械による下書き · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

翻訳

इन्द्रियों द्वारा विषयों को ग्रहण न करने वाले पुरुष के भी केवल विषय तो निवृत्त हो जाते हैं, परन्तु उनमें रहने वाली आसक्ति निवृत्त नहीं होती। इस स्थितप्रज्ञ पुरुष की तो आसक्ति भी परमात्मा का साक्षात्कार करके निवृत्त हो जाती है

サイト運営者のシートより · ほか 1 件

逐語訳

Sanskrit System 作 · 機械による下書き · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

解説

श्रीकृष्ण एक सूक्ष्म बात कहते हैं। जब देहधारी इन्द्रियों को विषयों का आहार देना बंद कर देता है, तो विषय तो हट जाते हैं, पर उनके प्रति रस, अर्थात् भीतरी लालसा, बना रहता है। परम का दर्शन होने पर ही वह रस भी छूटता है। यह श्लोक स्वीकार करता है कि केवल बाहरी संयम अधूरा है। उपवास या त्याग से विषय तो दूर हो सकते हैं, पर छिपी तृष्णा नहीं। सच्ची स्वतंत्रता एक उच्चतर अनुभव से आती है, जिससे पुरानी लालसाओं की पकड़ ढीली हो जाती है; विभिन्न परम्पराएँ इसका वर्णन अपने ढंग से करती हैं।

Sanskrit System 作 · 機械による下書き · claude-opus-5-5 · 2026-11-08