詩節 1.40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥
翻字
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnamadharmo'bhibhavatyuta ||
Sanskrit System 作 · 機械による下書き · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
翻訳
કુળનો નાશ થતાં સનાતન કુળધર્મો નાશ પામે છે, અને ધર્મનો નાશ થતાં આખા કુળને અધર્મ ઘેરી લે છે.
Sanskrit System 作 · 機械による下書き · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
解説
અર્જુન પોતાની દલીલને સમાજ સુધી વિસ્તારે છે. કુળોનો નાશ થાય ત્યારે તેમની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી રીતો, એટલે પેઢીઓથી ઊતરી આવેલા વિધિઓ અને કર્તવ્યો (કુળધર્મ), લુપ્ત થાય છે. તેને ટકાવનાર ધર્મ (ધર્મ) ન રહે તો કુળ અધર્મ, એટલે અવ્યવસ્થા, હેઠળ આવી જાય છે. મહાકાવ્યના જગતમાં કુળ ધાર્મિક અને સામાજિક જીવનનું વાહક હતું, તેથી તેનો નાશ માત્ર પ્રાણહાનિ કરતાં વધુ હતો. અર્જુન પોતાના સમયનાં મૂલ્યોની અંદરથી બોલે છે, અને આ શ્લોક બતાવે છે કે તેની ચિંતા વ્યક્તિઓ ઉપરાંત પરંપરાના સાતત્ય સુધી પહોંચે છે.
Sanskrit System 作 · 機械による下書き · claude-opus-5-5 · 2026-11-08