श्लोक 9.6
यथाकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ।
तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥
लिप्यंतरण
yathākāśasthito nityaṃ vāyuḥ sarvatrago mahān |
tathā sarvāṇi bhūtāni matsthānītyupadhāraya ||
Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
अनुवाद
जैसे आकाश से उत्पन्न सर्वत्र विचरने वाला महान् वायु सदा आकाश में ही स्थित है, वैसे ही मेरे संकल्प द्वारा उत्पन्न होने से संपूर्ण भूत मुझमें स्थित हैं, ऐसा जान
मूल तालिका से · +1 और
जैसे सर्वत्र चलने वाली महान वायु सदा आकाश में स्थित रहती है, वैसे ही समझो कि सब प्राणी मुझमें स्थित हैं।
Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08 · +1 और
शब्दार्थ
Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
व्याख्या
इस विरोधाभास को समझाने के लिए श्रीकृष्ण एक चित्र देते हैं। महान वायु सर्वत्र चलती है, फिर भी सदा आकाश में स्थित रहती है। आकाश वायु को धारण करता है, पर न उससे विचलित होता है, न उससे बँधता है। उसी प्रकार सब प्राणी श्रीकृष्ण में स्थित हैं। यह चित्र आत्मीयता और स्वतंत्रता दोनों को व्यक्त करता है: प्राणी दिव्य सत्ता के भीतर हैं, फिर भी उनकी गति दिव्य सत्ता को प्रभावित नहीं करती। यह उन कई प्राकृतिक चित्रों में से एक है जिनसे गीता ईश्वर और जगत के सम्बन्ध का वर्णन करती है।
Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08