संस्कृत

इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत ।

सर्वभूतानि सम्मोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥

7.27

लिप्यंतरण

icchādveṣasamutthena dvandvamohena bhārata |

sarvabhūtāni sammohaṃ sarge yānti parantapa ||

Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

अनुवाद

हे भरतवंशी अर्जुन! संसार में इच्छा और द्वेष से उत्पन्न सुख-दुःखादि द्वंद्वरूप मोह से सम्पूर्ण प्राणी अत्यन्त अज्ञता को प्राप्त हो रहे हैं

मूल तालिका से · +1 और

शब्दार्थ

Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

व्याख्या

श्रीकृष्ण इस अज्ञान की जड़ बताते हैं। जन्म के क्षण से ही सभी प्राणी इच्छा और द्वेष से उत्पन्न द्वन्द्वों के मोह से भ्रम में पड़ जाते हैं। पसन्द और नापसन्द, आकर्षण और विकर्षण, धारणा को इतना गढ़ देते हैं कि गहरा सत्य दिखाई नहीं देता। अर्जुन को भारत और परन्तप, अर्थात् शत्रुओं को तपाने वाले, कहा गया है। यह श्लोक एक भीतरी शत्रु की ओर संकेत करता है: युद्धभूमि का कोई बाहरी शत्रु नहीं, बल्कि पसन्द-नापसन्द का निरन्तर खिंचाव जो समझ को धुँधला कर देता है।

Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08