संस्कृत

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।

नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥

1.16

लिप्यंतरण

anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |

nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau ||

Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

अनुवाद

कुन्तीपुत्र राजा युधिष्ठिर ने अनन्तविजय नामक और नकुल तथा सहदेव ने सुघोष और मणिपुष्पक नामक शंख बजाए

मूल तालिका से · +1 और

शब्दार्थ

Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

व्याख्या

संजय शेष पाण्डव भाइयों का वर्णन करते हैं। सबसे बड़े युधिष्ठिर को राजा कहा गया है, क्योंकि पाण्डवों के अनुसार सिंहासन पर उन्हीं का अधिकार है। उनका शंख अनन्तविजय है, अर्थात् अनन्त विजय। माद्री के जुड़वाँ पुत्र नकुल और सहदेव सुघोष, अर्थात् मधुर ध्वनि वाला, और मणिपुष्पक, अर्थात् रत्नपुष्पों वाला शंख बजाते हैं। इस श्लोक के साथ पाँचों भाइयों के नाम आ जाते हैं। संजय धृतराष्ट्र से बात करते हुए युधिष्ठिर को राजा कहते हैं, उस व्यक्ति के सामने जिसके पुत्र उन्हें यह पद नहीं देते, और यह बात चुपचाप दाँव पर लगी चीज़ की याद दिलाती है।

Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08