श्लोक 1.13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥
लिप्यंतरण
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat ||
Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
अनुवाद
इसके पश्चात शंख और नगाड़े तथा ढोल, मृदंग और नरसिंघे आदि बाजे एक साथ ही बज उठे। उनका वह शब्द बड़ा भयंकर हुआ
मूल तालिका से · +1 और
तब शंख, नगाड़े, ढोल, मृदंग और नरसिंगे एक साथ बज उठे, और वह ध्वनि बड़ी भयंकर हुई।
Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08 · +1 और
शब्दार्थ
Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
व्याख्या
भीष्म के संकेत पर पूरी कौरव सेना ध्वनि में साथ देती है। संजय युद्ध के वाद्यों की सूची देते हैं: शंख, भेरी, पणव, आनक और गोमुख, सब एक साथ बजाए गए। तुमुल शब्द एक अस्त-व्यस्त, सब पर छा जाने वाले कोलाहल को बताता है। यह श्लोक युद्धभूमि का गर्जन भरा, उत्तेजित वातावरण रचता है, इससे पहले कि कथा पाण्डव पक्ष की ओर मुड़े। साथ ही यह उस मौन और भीतरी संघर्ष का विरोधी चित्र भी है जो जल्द ही इसी शोर के बीच अर्जुन को घेर लेगा।
Sanskrit System द्वारा · मशीन मसौदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08