Sanskrit

यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।

सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥

6.4

Translittération

yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate |

sarvasaṅkalpasaṃnyāsī yogārūḍhastadocyate ||

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

Traduction

जिस काल में न तो इन्द्रियों के भोगों में और न कर्मों में ही आसक्त होता है, उस काल में सर्वसंकल्पों का त्यागी पुरुष योगारूढ़ कहा जाता है

D’après la feuille du propriétaire · +1 de plus

Mot à mot

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Explication

श्रीकृष्ण योगारूढ़, अर्थात् योग पर चढ़ चुके व्यक्ति, की परिभाषा देते हैं। ऐसा व्यक्ति न इन्द्रियों के विषयों में आसक्त होता है, न स्वयं कर्मों में। सबसे बढ़कर, वह हर स्वार्थपूर्ण संकल्प का त्याग कर चुका होता है। यह श्लोक प्रगति का माप भीतर रखता है। प्रश्न यह नहीं कि कोई कितना करता है या कितना छोड़ता है, बल्कि यह कि मन को अब भी आसक्ति चलाती है या नहीं। यह परिभाषा अध्याय में आगे आने वाले ध्यान के व्यावहारिक निर्देशों की भूमि तैयार करती है।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08