Sanskrit

नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।

न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥

6.16

Translittération

nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |

na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ||

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

Traduction

हे अर्जुन! यह योग न तो बहुत खाने वाले का, न बिलकुल न खाने वाले का, न बहुत शयन करने के स्वभाव वाले का और न सदा जागने वाले का ही सिद्ध होता है

D’après la feuille du propriétaire · +1 de plus

Mot à mot

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Explication

अभ्यास का वर्णन करने के बाद श्रीकृष्ण अतियों से सावधान करते हैं। योग न बहुत खाने वाले का सिद्ध होता है, न पूरी तरह उपवास करने वाले का; न बहुत सोने वाले का, न बहुत जागने वाले का। जिस परम्परा में कठोर तपस्या को प्रायः सराहा जाता था, उसमें यह एक उल्लेखनीय कथन है। गीता का आग्रह है कि मन को स्थिर करने के लिए शरीर को न अधिक भोग देना चाहिए, न दण्ड। यह श्लोक आगे आने वाले संतुलन के सिद्धान्त की भूमिका बनाता है।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08