Verset 4.13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥
Translittération
cāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ |
tasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam ||
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
Traduction
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र- इन चार वर्णों का समूह, गुण और कर्मों के विभागपूर्वक मेरे द्वारा रचा गया है। इस प्रकार उस सृष्टि-रचनादि कर्म का कर्ता होने पर भी मुझ अविनाशी परमेश्वर को तू वास्तव में अकर्ता ही जान
D’après la feuille du propriétaire · +1 de plus
गुणों और कर्मों के विभाग के अनुसार चार वर्णों की व्यवस्था मेरे द्वारा रची गई है। उसका कर्ता होने पर भी मुझे अविनाशी अकर्ता जानो।
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08 · +1 de plus
Mot à mot
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
Explication
श्रीकृष्ण चातुर्वर्ण्य, अर्थात् उस समय की चार वर्णों वाली सामाजिक व्यवस्था, की बात करते हैं और कहते हैं कि उन्होंने इसे गुण और कर्म के अनुसार रचा। इस श्लोक को बहुत भिन्न ढंग से पढ़ा गया है। कुछ इसे जन्म से निश्चित सामाजिक व्यवस्था का वर्णन मानते हैं; अनेक अन्य इस पर बल देते हैं कि यह आधार के रूप में जन्म नहीं, स्वभाव और कर्म का नाम लेता है। फिर श्रीकृष्ण जोड़ते हैं कि इसके रचयिता होने पर भी वे अकर्ता हैं, अपने किए से अछूते। यह इस उपदेश की तैयारी है कि कर्म अपने कर्ता को बाँधे, यह आवश्यक नहीं।
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08