Verset 2.45
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।
निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥
Translittération
traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna |
nirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān ||
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
Traduction
हे अर्जुन! वेद उपर्युक्त प्रकार से तीनों गुणों के कार्य रूप समस्त भोगों एवं उनके साधनों का प्रतिपादन करने वाले हैं, इसलिए तू उन भोगों एवं उनके साधनों में आसक्तिहीन, हर्ष-शोकादि द्वंद्वों से रहित, नित्यवस्तु परमात्मा में स्थित योग (अप्राप्त की प्राप्ति का नाम 'योग' है।) क्षेम (प्राप्त वस्तु की रक्षा का नाम 'क्षेम' है।) को न चाहने वाला और स्वाधीन अन्तःकरण वाला हो
D’après la feuille du propriétaire · +1 de plus
वेद तीनों गुणों के क्षेत्र का विषय रखते हैं; हे अर्जुन, तुम तीनों गुणों से ऊपर उठो। द्वन्द्वों से मुक्त, सदा सत्त्व में स्थित, पाने और बचाने की चिन्ता से रहित और आत्मवान बनो।
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08 · +1 de plus
Mot à mot
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
Explication
श्रीकृष्ण कहते हैं कि वेद मुख्यतः तीन गुणों, अर्थात् सत्त्व, रजस् और तमस्, के क्षेत्र से सम्बन्धित हैं, जिनसे यह परिवर्तनशील जगत बना है। वे अर्जुन से इनसे ऊपर उठने को कहते हैं: द्वन्द्वों से मुक्त रहो, सदा सत्त्व अर्थात् स्पष्टता में स्थित रहो, पाने और बचाने की चिन्ता छोड़ो और आत्मवान बनो। यह शास्त्र का खण्डन नहीं, बल्कि उन पुरस्कारों से परे एक लक्ष्य का निमंत्रण है जिनका शास्त्र वर्णन करता है। यह श्लोक अर्जुन को भीतरी स्वतंत्रता का एक संक्षिप्त चित्र देता है।
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08