Sanskrit

नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।

उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥

2.16

Translittération

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |

ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ ||

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

Traduction

असत्‌ वस्तु की तो सत्ता नहीं है और सत्‌ का अभाव नहीं है। इस प्रकार इन दोनों का ही तत्व तत्वज्ञानी पुरुषों द्वारा देखा गया है

D’après la feuille du propriétaire · +1 de plus

Mot à mot

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Explication

यह गीता की दार्शनिक दृष्टि से सबसे सघन पंक्तियों में से एक है। असत् का कभी भाव नहीं होता और सत् का कभी अभाव नहीं होता। तत्त्व को देखने वालों ने दोनों की सीमा समझ ली है। विभिन्न दर्शन सत् और असत् की व्याख्या अलग-अलग करते हैं, जैसे आत्मा और शरीर, अपरिवर्तनशील और परिवर्तनशील, या एक सत्य और उसके रूप। संवाद में यह श्लोक एक सिद्धान्त देता है: जो स्वभाव से बीतता है उस पर शोक न करो, और जो स्वभाव से बना रहता है उसके लिए डरो मत।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08