Sanskrit

अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।

विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥

18.14

Translittération

adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham |

vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam ||

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

Traduction

इस विषय में अर्थात कर्मों की सिद्धि में अधिष्ठान (जिसके आश्रय कर्म किए जाएँ, उसका नाम अधिष्ठान है) और कर्ता तथा भिन्न-भिन्न प्रकार के करण (जिन-जिन इंद्रियादिकों और साधनों द्वारा कर्म किए जाते हैं, उनका नाम करण है) एवं नाना प्रकार की अलग-अलग चेष्टाएँ और वैसे ही पाँचवाँ हेतु दैव (पूर्वकृत शुभाशुभ कर्मों के संस्कारों का नाम दैव है) है

D’après la feuille du propriétaire · +1 de plus

Mot à mot

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Explication

श्रीकृष्ण हर कर्म के पाँच कारण गिनाते हैं। पहला अधिष्ठान है, यानी आधार, जिसे सामान्यतः शरीर माना जाता है। फिर कर्ता, इन्द्रियाँ और मन जैसे अनेक करण अर्थात् साधन, अलग-अलग प्रकार की अनेक चेष्टाएँ, और अन्त में दैव, यानी दिव्य या अदृश्य कारण, जिसे कभी विधान या अधिष्ठाता शक्तियाँ भी समझा जाता है। यह सूची दिखाती है कि कोई भी कर्म अनेक परिस्थितियों का मिलन है। कोई अकेला कर्ता इन सबको नियन्त्रित नहीं करता।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08