Sanskrit

मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।

भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥

17.16

Translittération

manaḥ prasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ |

bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate ||

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

Traduction

मन की प्रसन्नता, शान्तभाव, भगवच्चिन्तन करने का स्वभाव, मन का निग्रह और अन्तःकरण के भावों की भलीभाँति पवित्रता, इस प्रकार यह मन सम्बन्धी तप कहा जाता है

D’après la feuille du propriétaire · +1 de plus

Mot à mot

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Explication

मन के तप में शान्ति और प्रसन्नता, सौम्यता, मौन यानी भीतर की बकबक पर संयम, आत्म-नियन्त्रण, और भावों तथा इरादों की शुद्धि आते हैं। यह अनुशासन का सबसे भीतरी रूप है। शरीर और वाणी का तप दूसरों को दिख सकता है, पर मन का तप मुख्य रूप से व्यक्ति स्वयं जानता है। तप के ये तीनों श्लोक मिलकर ऐसे व्यक्ति का वर्णन करते हैं जो कर्म में आदरपूर्ण, वाणी में सावधान और मन में शान्त है, और यह आदर्श गृहस्थ के लिए भी उतना ही उपयुक्त है जितना वनवासी के लिए।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08