Sanskrit

यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।

यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥

15.11

Translittération

yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam |

yatanto'pyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ ||

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

Traduction

यत्न करने वाले योगीजन भी अपने हृदय में स्थित इस आत्मा को तत्त्व से जानते हैं, किन्तु जिन्होंने अपने अन्तःकरण को शुद्ध नहीं किया है, ऐसे अज्ञानीजन तो यत्न करते रहने पर भी इस आत्मा को नहीं जानते

D’après la feuille du propriétaire · +1 de plus

Mot à mot

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Explication

श्रीकृष्ण एक गम्भीर बात जोड़ते हैं: केवल प्रयत्न पर्याप्त नहीं है। तैयार मन से प्रयत्न करने वाले योगी आत्मा को अपने भीतर स्थित देखते हैं। दूसरे भी प्रयत्न कर सकते हैं, पर यदि वे अकृतात्मा हैं, यानी जिनका अन्तःकरण गढ़ा या शुद्ध नहीं हुआ, और सजग नहीं हैं, तो वे इसे नहीं देख पाते। यह श्लोक प्रयत्न को नकारता नहीं, बल्कि कहता है कि प्रयत्न के साथ भीतरी शुद्धि और ध्यान भी चाहिए। यह अर्जुन को सावधान करता है कि साधना कोई यान्त्रिक तकनीक नहीं, बल्कि साधक का अपना रूपान्तरण है।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08