Sanskrit

रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।

रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥

14.10

Translittération

rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata |

rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā ||

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

Traduction

हे अर्जुन! रजोगुण और तमोगुण को दबाकर सत्त्वगुण, सत्त्वगुण और तमोगुण को दबाकर रजोगुण, वैसे ही सत्त्वगुण और रजोगुण को दबाकर तमोगुण होता है अर्थात बढ़ता है

D’après la feuille du propriétaire · +1 de plus

Mot à mot

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Explication

तीनों गुण सदा साथ रहते हैं, पर उनका अनुपात बदलता रहता है। रजस् और तमस् को दबाकर सत्त्व प्रधान होता है; सत्त्व और तमस् पर विजय पाकर रजस् उठता है; और दोनों को दबाकर तमस् छा जाता है। कोई दशा स्थायी नहीं। श्लोक मन की बदलती मनःस्थितियों और लोगों तथा कर्मों के बदलते स्वभाव को समझाता है। इसका यह भी अर्थ है कि संतुलन को प्रभावित किया जा सकता है। आहार, आचरण और चिन्तन से सत्त्व को विकसित करके उसे दूसरों की तुलना में दृढ़ किया जा सकता है। फिर भी बड़ा लक्ष्य, जैसा अध्याय दिखाएगा, तीनों से मुक्त खड़ा होना है।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08