Verset 13.6
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥
Translittération
mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca |
indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ ||
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
Traduction
महाभूते, अहंकार, बुद्धी आणि अव्यक्त; दहा इंद्रिये आणि एक मन, आणि इंद्रियांचे पाच विषय;
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
Explication
क्षेत्र कशाने बनते याचे वर्णन श्रीकृष्ण सुरू करतात, आणि यादी पुढील श्लोकात चालू राहते. ते प्रकृतीच्या सांख्य विश्लेषणातून परिचित तत्त्वे सांगतात: पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू आणि आकाश ही पाच महाभूते; मी-पणा म्हणजे अहंकार; समज म्हणजे बुद्धी (बुद्धि); आणि सर्वांचा अविभक्त स्रोत असलेले अव्यक्त. मग दहा इंद्रिये, म्हणजे पाच ज्ञानेंद्रिये आणि पाच कर्मेंद्रिये, त्यांच्यावर नियंत्रण ठेवणारे एक मन, आणि शब्द, स्पर्श, रूप, रस आणि गंध हे इंद्रियांचे पाच विषय येतात. हे सर्व, अगदी बुद्धी आणि मी-पणाही, क्षेत्राचे आहेत, जाणणाऱ्याचे नव्हेत.
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08