Sanskrit

नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते

नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व ।

अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं

सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः ॥

11.40

Translittération

namaḥ purastādatha pṛṣṭhataste

namo'stu te sarvata eva sarva |

anantavīryāmitavikramastvaṃ

sarvaṃ samāpnoṣi tato'si sarvaḥ ||

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

Traduction

তোমাকে সামনে নমস্কার, পিছনে নমস্কার; হে সর্ব, তোমাকে সব দিক থেকে নমস্কার। অনন্ত বীর্য ও অপরিমেয় বিক্রম তোমার; তুমি সবকিছু ব্যাপ্ত করে আছ, তাই তুমিই সব।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Explication

অর্জুন সব দিকে প্রণাম করেন: সামনে, পিছনে, চারপাশে। রূপটির যেহেতু কোনো পিছন বা প্রান্ত নেই, তাই শ্রদ্ধাকেও সব দিকে যেতে হয়। তিনি কৃষ্ণকে সোজাসুজি সর্ব বলে ডাকেন। শেষের যুক্তি স্পষ্ট ও সংক্ষিপ্ত: কৃষ্ণ সবকিছুতে ব্যাপ্ত, তাই তিনিই সবকিছু। অনন্ত শক্তি ও অপরিমেয় বিক্রমের কথাও বলা হয়েছে, যে গুণ একজন যোদ্ধা প্রশংসা করেন। শ্লোকটি উপাসনা ও বোধকে মিলিয়ে দেয়। অর্জুনের প্রণাম কেবল আবেগ নয়; তা আসে এই উপলব্ধি থেকে যে এমন কোনো জায়গা নেই যেখানে ঈশ্বর অনুপস্থিত।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08