Verset 1.40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥
Translittération
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnamadharmo'bhibhavatyuta ||
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
Traduction
কুল নষ্ট হলে সনাতন কুলধর্ম বিনষ্ট হয়; আর ধর্ম নষ্ট হলে অধর্ম সমগ্র কুলকে গ্রাস করে।
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
Explication
অর্জুন যুক্তিকে সমাজের দিকে প্রসারিত করেন। কুল ধ্বংস হলে তার দীর্ঘকালের প্রথা, অর্থাৎ প্রজন্ম ধরে চলে আসা আচার ও কর্তব্য, যাকে কুলধর্ম বলে, তা হারিয়ে যায়। ধারণকারী ধর্ম না থাকলে কুল অধর্মের, অর্থাৎ বিশৃঙ্খলার কবলে পড়ে। মহাকাব্যের জগতে পরিবারই ছিল সংস্কৃতি, ধর্মীয় আচার ও নৈতিক শিক্ষার বাহক, তাই তার বিনাশ মানে সমাজের ভিত্তিরই বিনাশ।
Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08