Sanskrit

श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।

तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥

कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।

1.27

Translittération

śvaśurānsuhṛdaścaiva senayorubhayorapi |

tānsamīkṣya sa kaunteyaḥ sarvānbandhūnavasthitān ||

kṛpayā parayāviṣṭo viṣīdannidamabravīt |

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

Traduction

तथा दोनों सेनाओं में ससुरों और सुहृदों को भी। उन सब बन्धुओं को वहाँ खड़ा देखकर कुन्तीपुत्र अर्जुन गहरी करुणा से भर गए और विषाद में डूबकर यह बोले।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Mot à mot

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

Explication

सूची ससुरों और सुहृदों पर समाप्त होती है, और संजय बताते हैं कि ये सम्बन्धी दोनों सेनाओं में समान रूप से खड़े हैं। यहाँ कुन्तीपुत्र कहे गए अर्जुन गहरी करुणा अर्थात् कृपा से भर जाते हैं और विषाद में बोलने लगते हैं। विषीदन् शब्द, अर्थात् निराशा में डूबते हुए, से ही इस अध्याय का परम्परागत नाम अर्जुनविषादयोग बना है। यह महत्त्वपूर्ण है कि उनकी प्रतिक्रिया को सबसे पहले करुणा कहा गया है: उसकी सीमाएँ जो भी हों, उनका टूटना दूसरों की चिन्ता से आरम्भ होता है, अपने भय से नहीं।

Par Sanskrit System · Brouillon automatique · claude-opus-5-5 · 2026-11-08