47 shlokas
- 1
सर्वस्यायं रागानुविद्धश्चेतनाचेतनसाधनाधीनः सुखानुभव इति तत्रास्ति रागजः कर्माशयः
sarvasyāyaṃ rāgānuviddhaścetanācetanasādhanādhīnaḥ sukhānubhava iti tatrāsti rāgajaḥ karmāśayaḥ
- 2
तथा च द्वेष्टि दुःखसाधनानि मुह्यति चेति
tathā ca dveṣṭi duḥkhasādhanāni muhyati ceti
- 3
द्वेषमोहकृतो ऽप्य् अस्ति कर्माशयः
dveṣamohakṛto 'py asti karmāśayaḥ
- 4
तथा चोक्तम्
tathā coktam
- 5
नानुपहत्य भूतान्य् उपभोगः सम्भवतीति
nānupahatya bhūtāny upabhogaḥ sambhavatīti
- 6
हिंसाकृतो ऽप्य् अस्ति शारीरः
hiṃsākṛto 'py asti śārīraḥ
- 7
विषयसुखं चाविद्येत्य् उक्तम्
viṣayasukhaṃ cāvidyety uktam
- 8
या भोगेष्व् इन्द्रियाणां तृप्तेर् उपशान्तिस्तत्सुखम्
yā bhogeṣv indriyāṇāṃ tṛpter upaśāntistatsukham
- 9
या लौल्याद् अनुपशान्तिस्तद्दुःखम्
yā laulyād anupaśāntistadduḥkham
- 10
न चेन्द्रियाणां भोगाभ्यासेन वैतृष्ण्यं कर्तुं शक्यम्
na cendriyāṇāṃ bhogābhyāsena vaitṛṣṇyaṃ kartuṃ śakyam
- 11
कस्मात्
kasmāt
- 12
यतो भोगाभ्यासम् अनु विवर्धन्ते रागाः कौशलानि चेन्द्रियाणाम् इति
yato bhogābhyāsam anu vivardhante rāgāḥ kauśalāni cendriyāṇām iti
- 13
तस्माद् अनुपायः सुखस्य भोगाभ्यास इति
tasmād anupāyaḥ sukhasya bhogābhyāsa iti
- 14
स खल्व् अयं वृश्चिकविषभीत इवाशीविषेण दष्टो यः सुखार्थी
sa khalv ayaṃ vṛścikaviṣabhīta ivāśīviṣeṇa daṣṭo yaḥ sukhārthī
- 15
विषयानुवासितो महति दुःखपङ्के निमग्न इति
viṣayānuvāsito mahati duḥkhapaṅke nimagna iti
- 16
एषा परिणामदुःखता नाम प्रतिकूला सुखावस्थायाम् अपि योगिनम् एव क्लिश्नाति
eṣā pariṇāmaduḥkhatā nāma pratikūlā sukhāvasthāyām api yoginam eva kliśnāti
- 17
अथ का तापदुःखता
atha kā tāpaduḥkhatā
- 18
सर्वस्य द्वेषानुविद्धश्चेतनाचेतनसाधनाधीनस्तापानुभव इति तत्रास्ति द्वेषजः कर्माशयः
sarvasya dveṣānuviddhaścetanācetanasādhanādhīnastāpānubhava iti tatrāsti dveṣajaḥ karmāśayaḥ
- 19
सुखसाधनानि च प्रार्थयमानः कायेन वाचा मनसा च परिस्पन्दते ततः परम् अनुगृह्णात्य् उपहन्ति चेति
sukhasādhanāni ca prārthayamānaḥ kāyena vācā manasā ca parispandate tataḥ param anugṛhṇāty upahanti ceti
- 20
परानुग्रहपीडाभ्यां धर्माधर्माव् उपचिनोति
parānugrahapīḍābhyāṃ dharmādharmāv upacinoti
- 21
स कर्माशयो लोभान्मोहाच्च भवतीत्य् एषा तापदुःखतोच्यते
sa karmāśayo lobhānmohācca bhavatīty eṣā tāpaduḥkhatocyate
- 22
का पुनः संस्कारदुःखता
kā punaḥ saṃskāraduḥkhatā
- 23
सुखानुभवात्सुखसंस्काराशयो दुःखानुभवाद् अपि दुःखसंस्काराशय इति
sukhānubhavātsukhasaṃskārāśayo duḥkhānubhavād api duḥkhasaṃskārāśaya iti
- 24
एवं कर्मभ्यो विपाके ऽनुभूयमाने सुखे दुःखे वा पुनः कर्माशयप्रचय इति
evaṃ karmabhyo vipāke 'nubhūyamāne sukhe duḥkhe vā punaḥ karmāśayapracaya iti
- 25
एवम् इदम् अनादि दुःखस्रोतो विप्रसृतं योगिनम् एव प्रतिकूलात्मकत्वाद् उद्वेजयति
evam idam anādi duḥkhasroto viprasṛtaṃ yoginam eva pratikūlātmakatvād udvejayati
- 26
कस्मात्
kasmāt
- 27
अक्षिपात्रकल्पो हि विद्वान् इति
akṣipātrakalpo hi vidvān iti
- 28
यथोर्णातन्तुर् अक्षिपात्रे न्यस्तः स्पर्शेन दुःखयति नान्येषु गात्रावयवेषु एवम् एतानि दुःखान्य् अक्षिपात्रकल्पं योगिनम् एव क्लिश्नन्ति नेतरं प्रतिपत्तारम्
yathorṇātantur akṣipātre nyastaḥ sparśena duḥkhayati nānyeṣu gātrāvayaveṣu evam etāni duḥkhāny akṣipātrakalpaṃ yoginam eva kliśnanti netaraṃ pratipattāram
- 29
इतरं तु स्वकर्मोपहृतं दुःखम् उपात्तम् उपात्तं त्यजन्तं त्यक्तं त्यक्तम् उपाददानम् अनादिवासनाविचित्रया चित्तवृत्त्या समन्ततो ऽनुविद्धम् इवाविद्याया हातव्य एवाहंकारममकारानुपातिनं जातं जातं बाह्याध्यात्मिकोभयनिमित्तास्त्रिपर्वाणस्तापा अनुप्लवन्ते
itaraṃ tu svakarmopahṛtaṃ duḥkham upāttam upāttaṃ tyajantaṃ tyaktaṃ tyaktam upādadānam anādivāsanāvicitrayā cittavṛttyā samantato 'nuviddham ivāvidyāyā hātavya evāhaṃkāramamakārānupātinaṃ jātaṃ jātaṃ bāhyādhyātmikobhayanimittāstriparvāṇastāpā anuplavante
- 30
तद् एवम् अनादिना दुःखस्रोतसा व्युह्यमानम् आत्मानं भूतग्रामं च दृष्ट्वा योगी सर्वदुःखक्षयकारणं सम्यग्दर्शनं शरणं प्रपद्यत इति
tad evam anādinā duḥkhasrotasā vyuhyamānam ātmānaṃ bhūtagrāmaṃ ca dṛṣṭvā yogī sarvaduḥkhakṣayakāraṇaṃ samyagdarśanaṃ śaraṇaṃ prapadyata iti

