Sushruta Samhita · 4.5 4.5.18
4.5.18अपतानकिनम् अस्रस्ताक्षम् अवक्रभ्रुवम् अस्तब्धमेढ्रम् अस्वेदनम् अवेपनम् अप्रलापिनम् अखट्वापातिनम् अबहिरायामिनं चोपक्रमेत्
तत्र प्रागेव स्नेहाभ्यक्तं स्विन्नशरीरमवपीडनेन तीक्ष्णेनोपक्रमेत शिरःशुद्ध्यर्थम् अनन्तरं विदारिगन्धादिक्वाथमांसरसक्षीरदधिपक्वं सर्पिरच्छं पाययेत्तथा हि नातिमात्रं वायुः प्रसरति ततो भद्रदार्वादिवातघ्नगणम् आहृत्य सयवकोलकुलत्थं सानूपौदकमांसं पञ्चवर्गमेकतः प्रक्वाथ्य तमादाय कषायम् अम्लक्षीरैः सहोन्मिश्र्य च सर्पिस्तैलवसामज्जभिः सह विपचेन्मधुरकप्रतीवापं तदेतत्त्रैवृतम् अपतानकिनां परिषेकावगाहाभ्यङ्गपानभोजनानुवासननस्येषु विदध्यात्यथोक्तैश्च स्वेदविधानैः स्वेदयेत्बलीयसि वाते सुखोष्णतुषबुसकरीषपूर्णे कूपे निदध्याद् आ मुखात्तप्तायां वा रथकारचुल्ल्यां तप्तायां वा शिलायां सुरापरिषिक्तायां पलाशदलच्छन्नायां शाययेत्कृशरावेशवारपायसैर्वा स्वेदयेत्
मूलकोरुवूस्फूर्जार्जकार्कसप्तलाशङ्खिनीस्वरससिद्धं तैलमपतानकिनां परिषेकादिषूपयोज्यम्
अभुक्तवता पीतमम्लं दधि मरिचवचायुक्तमपतानकं हन्ति तैलसर्पिर्वसाक्षौद्राणि वा
एतच्छुद्धवातापतानकविधानम् उक्तं संसृष्टे संसृष्टं कर्तव्यम्
वेगान्तरेषु चावपीडं दद्यात्ताम्रचूडकर्कटकृष्णमत्स्यशिशुमारवराहवसाश्चासेवेत क्षीराणि वा वातहरसिद्धानि यवकोलकुलत्थमूलकदधिघृततैलसिद्धा वा यवागूः स्नेहविरेचनास्थापनानुवासनैश्चैनं दशरात्राहृतवेगम् उपक्रमेत वातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत रक्षाकर्म च कुर्यादिति
Transliteration
apatānakinam asrastākṣam avakrabhruvam astabdhameḍhram asvedanam avepanam apralāpinam akhaṭvāpātinam abahirāyāminaṃ copakramet
tatra prāgeva snehābhyaktaṃ svinnaśarīramavapīḍanena tīkṣṇenopakrameta śiraḥśuddhyartham anantaraṃ vidārigandhādikvāthamāṃsarasakṣīradadhipakvaṃ sarpiracchaṃ pāyayettathā hi nātimātraṃ vāyuḥ prasarati tato bhadradārvādivātaghnagaṇam āhṛtya sayavakolakulatthaṃ sānūpaudakamāṃsaṃ pañcavargamekataḥ prakvāthya tamādāya kaṣāyam amlakṣīraiḥ sahonmiśrya ca sarpistailavasāmajjabhiḥ saha vipacenmadhurakapratīvāpaṃ tadetattraivṛtam apatānakināṃ pariṣekāvagāhābhyaṅgapānabhojanānuvāsananasyeṣu vidadhyātyathoktaiśca svedavidhānaiḥ svedayetbalīyasi vāte sukhoṣṇatuṣabusakarīṣapūrṇe kūpe nidadhyād ā mukhāttaptāyāṃ vā rathakāracullyāṃ taptāyāṃ vā śilāyāṃ surāpariṣiktāyāṃ palāśadalacchannāyāṃ śāyayetkṛśarāveśavārapāyasairvā svedayet
mūlakoruvūsphūrjārjakārkasaptalāśaṅkhinīsvarasasiddhaṃ tailamapatānakināṃ pariṣekādiṣūpayojyam
abhuktavatā pītamamlaṃ dadhi maricavacāyuktamapatānakaṃ hanti tailasarpirvasākṣaudrāṇi vā
etacchuddhavātāpatānakavidhānam uktaṃ saṃsṛṣṭe saṃsṛṣṭaṃ kartavyam
vegāntareṣu cāvapīḍaṃ dadyāttāmracūḍakarkaṭakṛṣṇamatsyaśiśumāravarāhavasāścāseveta kṣīrāṇi vā vātaharasiddhāni yavakolakulatthamūlakadadhighṛtatailasiddhā vā yavāgūḥ snehavirecanāsthāpanānuvāsanaiścainaṃ daśarātrāhṛtavegam upakrameta vātavyādhicikitsitaṃ cāvekṣeta rakṣākarma ca kuryāditi
By System Admin
Translation
Draft in progress