Sushruta Samhita · 3.1 3.1.4
3.1.4तस्माद् अव्यक्तान्महान् उत्पद्यते तल्लिङ्ग एव
तल्लिङ्गाच्च महतस्तल्लक्षण एवाहंकार उत्पद्यते स त्रिविधो वैकारिकस्तैजसो भूतादिर् इति
तत्र वैकारिकाद् अहंकारात्तैजससहायात्तल्लक्षणान्येवैकादशेन्द्रियाण्युत्पद्यन्ते तद्यथा श्रोत्रत्वक्चक्षुर्जिह्वाघ्राणवाग्घस्तोपस्थपायुपादमनांसीति तत्र पूर्वाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि इतराणि पञ्च कर्मेन्द्रियाणि उभयात्मकं मनः
भूतादेर् अपि तैजससहायात्तल्लक्षणान्येव पञ्चतन्मात्राण्युत्पद्यन्ते तद्यथा शब्दतन्मात्रं स्पर्शतन्मात्रं रूपतन्मात्रं रसतन्मात्रं गन्धतन्मात्रम् इति
तेषां विशेषाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धास्तेभ्यो भूतानि व्योमानिलानलजलोर्व्य एवमेषा तत्त्वचतुर्विंशतिर्व्याख्याता
Transliteration
tasmād avyaktānmahān utpadyate talliṅga eva
talliṅgācca mahatastallakṣaṇa evāhaṃkāra utpadyate sa trividho vaikārikastaijaso bhūtādir iti
tatra vaikārikād ahaṃkārāttaijasasahāyāttallakṣaṇānyevaikādaśendriyāṇyutpadyante tadyathā śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇavāgghastopasthapāyupādamanāṃsīti tatra pūrvāṇi pañca buddhīndriyāṇi itarāṇi pañca karmendriyāṇi ubhayātmakaṃ manaḥ
bhūtāder api taijasasahāyāttallakṣaṇānyeva pañcatanmātrāṇyutpadyante tadyathā śabdatanmātraṃ sparśatanmātraṃ rūpatanmātraṃ rasatanmātraṃ gandhatanmātram iti
teṣāṃ viśeṣāḥ śabdasparśarūparasagandhāstebhyo bhūtāni vyomānilānalajalorvya evameṣā tattvacaturviṃśatirvyākhyātā
By System Admin
Translation
Draft in progress