24 shlokas
- 1
इह यत्किंचिद्दुःखसुखाद्यान्तरं नीलपीतादिकं बाह्यं ग्राह्यं यच्चैतद्ग्राहकं पुर्यष्टकशरीरेन्द्रियादि तत्तावत्सौषुप्तवद् असंचेत्यमानं स्फुटमेव नास्तीति वक्तुं शक्यम्
iha yatkiṃcidduḥkhasukhādyāntaraṃ nīlapītādikaṃ bāhyaṃ grāhyaṃ yaccaitadgrāhakaṃ puryaṣṭakaśarīrendriyādi tattāvatsauṣuptavad asaṃcetyamānaṃ sphuṭameva nāstīti vaktuṃ śakyam
- 2
यदापि तु संचेत्यते तदा संचेत्यमानस्याप्य् अस्य चैतन्यमयत्वाच्चैतन्यम् एवास्तीत्य् आयातम्
yadāpi tu saṃcetyate tadā saṃcetyamānasyāpy asya caitanyamayatvāccaitanyam evāstīty āyātam
- 3
यदाहुः
प्रकाशात्मा प्रकाश्यो ऽर्थे नाप्रकाशश्च सिध्यति
yadāhuḥ
prakāśātmā prakāśyo 'rthe nāprakāśaśca sidhyati
- 4
इति रहस्यतत्त्वविदोऽस्मत्परमेष्ठिनः श्रीमदुत्पलदेवपादाः श्रीमदीश्वरप्रत्यभिज्ञायाम्
iti rahasyatattvavido'smatparameṣṭhinaḥ śrīmadutpaladevapādāḥ śrīmadīśvarapratyabhijñāyām
- 5
इहापि वक्ष्यते
तत्संवेदनरूपेण तादात्म्यप्रतिपत्तितः
ihāpi vakṣyate
tatsaṃvedanarūpeṇa tādātmyapratipattitaḥ
- 6
इत्यतो दुःखसुखादि नीलादि तद्ग्राहकं च यत्र नास्ति तत्प्रकाशैकघनं तत्त्वमस्ति
ityato duḥkhasukhādi nīlādi tadgrāhakaṃ ca yatra nāsti tatprakāśaikaghanaṃ tattvamasti
- 7
नन्वेवं सर्वग्राह्यग्राहकोच्छेदे शून्यात्मैव तत्त्वमित्यायातं नेत्याह न चास्ति मूढभावो ऽपि इति
nanvevaṃ sarvagrāhyagrāhakocchede śūnyātmaiva tattvamityāyātaṃ netyāha na cāsti mūḍhabhāvo 'pi iti
- 8
मूढभावो मूढत्वं शून्यरूपतापि यत्र नास्ति सो ऽपि हि न प्रथते कथमस्ति प्रथते चेत्तर्हि प्रथात्मकत्वान्नासौ कश्चित्प्रथैवास्ति न च प्रथायाः कदाचिद्भावो भवति तदभावे प्रथाभावस्याप्यसिद्धेः
mūḍhabhāvo mūḍhatvaṃ śūnyarūpatāpi yatra nāsti so 'pi hi na prathate kathamasti prathate cettarhi prathātmakatvānnāsau kaścitprathaivāsti na ca prathāyāḥ kadācidbhāvo bhavati tadabhāve prathābhāvasyāpyasiddheḥ
- 9
भविष्यति चैतत्
न तु यो ऽन्तर्मुखो भावः
bhaviṣyati caitat
na tu yo 'ntarmukho bhāvaḥ
- 10
इत्यत्र
ityatra
- 11
अपि च मूढभाव ऐश्वर्यात्मकविमर्शशून्यप्रकाशमात्रतत्त्वो ब्रह्मरूपो ऽपि यत्र नास्ति यच्छ्रुत्यन्तविदः प्रतिपन्नाः विज्ञानं ब्रह्म इति तस्यापि स्वातन्त्र्यात्मकस्पन्दशक्तिं विना जडत्वात्
api ca mūḍhabhāva aiśvaryātmakavimarśaśūnyaprakāśamātratattvo brahmarūpo 'pi yatra nāsti yacchrutyantavidaḥ pratipannāḥ vijñānaṃ brahma iti tasyāpi svātantryātmakaspandaśaktiṃ vinā jaḍatvāt
- 12
यथोक्तं प्रत्यभिज्ञायाम्
स्वभावमवभासस्य विमर्शं विदुर् अन्यथा
प्रकाशो ऽर्थोपरक्तोऽपि स्फटिकादिजडोपमः
yathoktaṃ pratyabhijñāyām
svabhāvamavabhāsasya vimarśaṃ vidur anyathā
prakāśo 'rthoparakto'pi sphaṭikādijaḍopamaḥ
- 13
इति
iti
- 14
भट्टनायकस्तोत्रे ऽपि
नपुंसकमिदं नाथ परं ब्रह्म फलेत्कियत्
त्वत्पौरुषी नियोक्त्री चेन्न स्यात्त्वद्भक्तिसुन्दरी
bhaṭṭanāyakastotre 'pi
napuṃsakamidaṃ nātha paraṃ brahma phaletkiyat
tvatpauruṣī niyoktrī cenna syāttvadbhaktisundarī
- 15
इति
iti
- 16
एवं च यत्र स्थितम् इत्यतः प्रभृति यत्तत्त्वं विचारितं तदेवास्ति तच्चास्त्येव परमार्थतो युक्त्यनुभवागमसिद्धेन रूपेण परमार्थत एव चाकल्पितेन पूर्णेन रूपेणास्ति न तु नीलादिवत्कल्पितेन
यथोक्तं महागुरुभिः
एवमात्मन्यसत्कल्पाः प्रकाशस्यैव सन्त्य् अमी
जडाः प्रकाश एवास्ति स्वात्मनः स्वपरात्मभिः
evaṃ ca yatra sthitam ityataḥ prabhṛti yattattvaṃ vicāritaṃ tadevāsti taccāstyeva paramārthato yuktyanubhavāgamasiddhena rūpeṇa paramārthata eva cākalpitena pūrṇena rūpeṇāsti na tu nīlādivatkalpitena
yathoktaṃ mahāgurubhiḥ
evamātmanyasatkalpāḥ prakāśasyaiva santy amī
jaḍāḥ prakāśa evāsti svātmanaḥ svaparātmabhiḥ
- 17
इति
iti
- 18
तत्रभवद्भर्तृहरिणापि
यदादौ च यदन्ते च यन्मध्ये तस्य सत्यता
न यद् आभासते तस्य सत्यत्वं तावदेव हि
tatrabhavadbhartṛhariṇāpi
yadādau ca yadante ca yanmadhye tasya satyatā
na yad ābhāsate tasya satyatvaṃ tāvadeva hi
- 19
इति
iti
- 20
सावधारणत्वात्सर्ववाक्यानाम् एवकारो ऽत्र त्रिर्योज्यः
एवमनेन सूत्रेण सुखाद्याकारसंवित्संतानवादिनां सुखादिकलुषितप्रमातृतत्त्ववादिनां ग्राह्यग्राहकनानात्ववादिनां सर्वेषाम् अभाववादिनां निष्परामर्शप्रकाशब्रह्मवादिनां च मतम् अनुपपन्नत्वाद् असत्त्वेनानूद्य पारमार्थिकं स्पन्दशक्तिरूपमेव तत्त्वम् अस्तीति प्रतिज्ञातम्
sāvadhāraṇatvātsarvavākyānām evakāro 'tra triryojyaḥ
evamanena sūtreṇa sukhādyākārasaṃvitsaṃtānavādināṃ sukhādikaluṣitapramātṛtattvavādināṃ grāhyagrāhakanānātvavādināṃ sarveṣām abhāvavādināṃ niṣparāmarśaprakāśabrahmavādināṃ ca matam anupapannatvād asattvenānūdya pāramārthikaṃ spandaśaktirūpameva tattvam astīti pratijñātam
- 21
अथ च यस्मिन्न् अस्मिन्सोपदेशसावधानमहानुभावपरिशील्ये स्फुरत्तासारे स्पन्दतत्त्वे स्फुरति दुःखसुखग्राह्यग्राहकतदभावादिकम् इदं सद् अपि न किंचिद् एव सर्वस्यैतच्चमत्कारैकसारत्वात्तद् एवैतद् अस्तीत्य् उपदिष्टम्
यन्महागुरवः
दुःखान्यपि सुखायन्ते विषम् अप्य् अमृतायते
मोक्षायते च संसारो यत्र मार्गः स शांकरः
atha ca yasminn asminsopadeśasāvadhānamahānubhāvapariśīlye sphurattāsāre spandatattve sphurati duḥkhasukhagrāhyagrāhakatadabhāvādikam idaṃ sad api na kiṃcid eva sarvasyaitaccamatkāraikasāratvāttad evaitad astīty upadiṣṭam
yanmahāguravaḥ
duḥkhānyapi sukhāyante viṣam apy amṛtāyate
mokṣāyate ca saṃsāro yatra mārgaḥ sa śāṃkaraḥ
- 22
इति
iti
- 23
शांकरो मार्गः शंकरात्मस्वभावप्राप्तिहेतुः पराशक्तिरूपः प्रसरः
śāṃkaro mārgaḥ śaṃkarātmasvabhāvaprāptihetuḥ parāśaktirūpaḥ prasaraḥ
- 24
एवम् उपपत्तिपरिघटिततत्त्वप्रत्यभिज्ञानाय साभिज्ञानम् उपायं निरूपयति
evam upapattiparighaṭitatattvapratyabhijñānāya sābhijñānam upāyaṃ nirūpayati

