19 shlokas
- 1
जागरापरपर्यायो जाग्रच्छब्दः शिष्टप्रयुक्तत्वात्
jāgarāparaparyāyo jāgracchabdaḥ śiṣṭaprayuktatvāt
- 2
लोकप्रसिद्धे जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तानां भेदे योगिप्रसिद्धे ऽपि वा धारणाध्यानसमाधिरूपे प्रसर्पति अन्यान्यरूपे प्रवहति सति अर्थात्तत्तत्त्वं निजादनपायिनः सर्वस्यात्मभूताच्चानुभवितृरूपात्स्वभावान्नैव निवर्तते
lokaprasiddhe jāgratsvapnasuṣuptānāṃ bhede yogiprasiddhe 'pi vā dhāraṇādhyānasamādhirūpe prasarpati anyānyarūpe pravahati sati arthāttattattvaṃ nijādanapāyinaḥ sarvasyātmabhūtāccānubhavitṛrūpātsvabhāvānnaiva nivartate
- 3
यदिहिस्वयंनिवर्तेत तज्जाग्रदाद्य् अपि तत्प्रकाशविनाकृतं न किंचित्प्रकाशेत
yadihisvayaṃnivarteta tajjāgradādy api tatprakāśavinākṛtaṃ na kiṃcitprakāśeta
- 4
उपलब्धृता चैतदीया जागरास्वप्नयोः सर्वस्य स्वसंवेदनसिद्धा सौषुप्ते यद्यपि सा तथा न चेत्यते तथाप्य् औत्तरकालिकस्मृत्यन्यथानुपपत्त्या सिद्धा उपलब्धृत एव च स्वभावान्न निवर्तते उपलभ्यं त्व् अवस्थादि तन्माहात्म्यान्निवर्ततां कामं कात्र क्षतिः
upalabdhṛtā caitadīyā jāgarāsvapnayoḥ sarvasya svasaṃvedanasiddhā sauṣupte yadyapi sā tathā na cetyate tathāpy auttarakālikasmṛtyanyathānupapattyā siddhā upalabdhṛta eva ca svabhāvānna nivartate upalabhyaṃ tv avasthādi tanmāhātmyānnivartatāṃ kāmaṃ kātra kṣatiḥ
- 5
एवकारोऽप्यर्थे भिन्नक्रमस्तदभावेऽपि न निवर्तत इत्यर्थः
evakāro'pyarthe bhinnakramastadabhāve'pi na nivartata ityarthaḥ
- 6
जागरादिविभेदस्य विशेषणद्वारेण हेतुस्तदभिन्ने इति तस्माच्छिवस्वभावादभेदेन प्रकाशमानत्वात्प्रकाशरूपे इत्यर्थः
jāgarādivibhedasya viśeṣaṇadvāreṇa hetustadabhinne iti tasmācchivasvabhāvādabhedena prakāśamānatvātprakāśarūpe ityarthaḥ
- 7
यच्च यदेकात्मकं तत्कथं तन्निवृत्ताव् अवतिष्ठते
yacca yadekātmakaṃ tatkathaṃ tannivṛttāv avatiṣṭhate
- 8
यद्वा तदिति कर्तृपदम्
yadvā taditi kartṛpadam
- 9
अभिन्न इति तु केवलमभिन्नत्वं जागरादेः शिवापेक्षमेव
abhinna iti tu kevalamabhinnatvaṃ jāgarādeḥ śivāpekṣameva
- 10
अर्थात्तत्तत्त्वं जागरादिभेदेऽपि सति प्रसर्पति प्रसरति वैचित्र्यं गृह्णाति तन्नैव स्वभावान्निवर्तत इति योज्यम्
arthāttattattvaṃ jāgarādibhede'pi sati prasarpati prasarati vaicitryaṃ gṛhṇāti tannaiva svabhāvānnivartata iti yojyam
- 11
किंचायं जाग्रदादिभेदः परिणामो विवर्तो वेति यत्सांख्यपाञ्चरात्रशाब्दिकादयो मन्यन्ते तद्व्युदासायाप्युक्तं तदभिन्न इति
kiṃcāyaṃ jāgradādibhedaḥ pariṇāmo vivarto veti yatsāṃkhyapāñcarātraśābdikādayo manyante tadvyudāsāyāpyuktaṃ tadabhinna iti
- 12
अवस्थाप्रपञ्चोऽपि यदि चिन्मात्रात्मनागप्य् अतिरिच्येत चिद्रूपं वा तत्परिणतौ मनाग् अतिरिच्येत तन्न किंचिच्च का स्याद् इति तावन्न परिणामोऽस्ति
avasthāprapañco'pi yadi cinmātrātmanāgapy atiricyeta cidrūpaṃ vā tatpariṇatau manāg atiricyeta tanna kiṃcicca kā syād iti tāvanna pariṇāmo'sti
- 13
यथोक्तम्
परिणामोऽचेतनस्य चेतनस्य न युज्यते
yathoktam
pariṇāmo'cetanasya cetanasya na yujyate
- 14
इति श्रीकिरणे
iti śrīkiraṇe
- 15
न च भासमानो ऽसाव् असत्यो ब्रह्मतत्त्वस्यापि तथात्वापत्तेः इत्य् असत्यविभक्तान्यरूपोपग्राहिता विवर्त इत्यपि न संगतम्
na ca bhāsamāno 'sāv asatyo brahmatattvasyāpi tathātvāpatteḥ ity asatyavibhaktānyarūpopagrāhitā vivarta ityapi na saṃgatam
- 16
अनेन चातिदुर्घटकिरत्वम् एव भगवतो ध्वनितम्
anena cātidurghaṭakiratvam eva bhagavato dhvanitam
- 17
यस्माज्जागरादिविभेदं च प्रकाशयति तत्रैव च स्वाभेदमिति भेदात्मना तदभेदात्मनोभयात्मना च रूपेणापरापरापरापराशक्तित्रयस्वरूपेण स्फुरतीत्य् अनुत्तरषडर्धतत्त्वात्मतया भगवान् एव स्फुरति
yasmājjāgarādivibhedaṃ ca prakāśayati tatraiva ca svābhedamiti bhedātmanā tadabhedātmanobhayātmanā ca rūpeṇāparāparāparāparāśaktitrayasvarūpeṇa sphuratīty anuttaraṣaḍardhatattvātmatayā bhagavān eva sphurati
- 18
अतश्चजागरादिदशावस्थितो ऽपि एवमिमं स्वस्वभावं परिशीलयन्यश्चिनुते स शंकर एवेत्युपदिष्टं भवति
ataścajāgarādidaśāvasthito 'pi evamimaṃ svasvabhāvaṃ pariśīlayanyaścinute sa śaṃkara evetyupadiṣṭaṃ bhavati
- 19
अथ ये एकमेवेदं संविद्रूपं हर्षविषादाद्यनेकाकारविवर्तं पश्याम इत्युक्त्या ज्ञानसंतान एव तत्त्वमिति सौगता मन्यन्ते ये चाहंप्रतीतिप्रत्येयः सदैव सुखाद्युपधितिरस्कृत आत्मेति मीमांसकाः प्रतिपन्नास्तानेकेनैव श्लोकेनापवदति
atha ye ekamevedaṃ saṃvidrūpaṃ harṣaviṣādādyanekākāravivartaṃ paśyāma ityuktyā jñānasaṃtāna eva tattvamiti saugatā manyante ye cāhaṃpratītipratyeyaḥ sadaiva sukhādyupadhitiraskṛta ātmeti mīmāṃsakāḥ pratipannāstānekenaiva ślokenāpavadati

