65 shlokas
- 1
हरकोपानलेनैव भस्मीभूयाकरोत्स्मरः
अर्द्धं नारीशरीरं हि यश्च तस्मै नमो ऽस्तु ते
harakopānalenaiva bhasmībhūyākarotsmaraḥ
arddhaṃ nārīśarīraṃ hi yaśca tasmai namo 'stu te
- 2
सम्यग् आराधितः कामः सुगन्धिकुसुमादिभिः
विदधाति वरस्त्रीणां मानग्रन्थिविमोचनम्
samyag ārādhitaḥ kāmaḥ sugandhikusumādibhiḥ
vidadhāti varastrīṇāṃ mānagranthivimocanam
- 3
स्मरन्निर्जित्य रुद्रेण पश्चाद् उद्दीपितः स्मरः
तेन तन्नामधेयेन निर्मिता स्मरदीपिका
smarannirjitya rudreṇa paścād uddīpitaḥ smaraḥ
tena tannāmadheyena nirmitā smaradīpikā
- 4
अनेककामशास्त्राणां सारम् आकृष्य यत्नतः
बालव्युत्पत्तये स्त्रीणां चित्तसंतोषणाय च
प्रबोधाय वरस्त्रीणां तुष्ट्यै रतिसुखाय च
anekakāmaśāstrāṇāṃ sāram ākṛṣya yatnataḥ
bālavyutpattaye strīṇāṃ cittasaṃtoṣaṇāya ca
prabodhāya varastrīṇāṃ tuṣṭyai ratisukhāya ca
- 5
गर्गेणाभाषितां सम्यग्वक्ष्यामि स्मरदीपिकाम्
यस्य विज्ञानमात्रेण मूर्खो ऽपि रतिरङ्गधीः
gargeṇābhāṣitāṃ samyagvakṣyāmi smaradīpikām
yasya vijñānamātreṇa mūrkho 'pi ratiraṅgadhīḥ
- 6
बालिका तरुणी प्रौढा वृद्धा चेति विशेषतः
ज्ञातव्यो ह्य् अन्वितः कामो ध्रुवं शृङ्गारम् इच्छता
bālikā taruṇī prauḍhā vṛddhā ceti viśeṣataḥ
jñātavyo hy anvitaḥ kāmo dhruvaṃ śṛṅgāram icchatā
- 7
कामशास्त्रस्य तत्त्वज्ञा जायन्ते सुन्दरीप्रियाः
कामशास्त्रम् अजानन्तो रमन्ते पशुवत्स्त्रियम्
kāmaśāstrasya tattvajñā jāyante sundarīpriyāḥ
kāmaśāstram ajānanto ramante paśuvatstriyam
- 8
नानानिबन्धैः सुरतोपचारैः क्रीडासुखं जन्मफलं नराणाम्
किं सौरभेयीशतमध्यवर्ती वृषो ऽपि संभोगसुखं न भुङ्क्ते
nānānibandhaiḥ suratopacāraiḥ krīḍāsukhaṃ janmaphalaṃ narāṇām
kiṃ saurabheyīśatamadhyavartī vṛṣo 'pi saṃbhogasukhaṃ na bhuṅkte
- 9
स्वनारीरक्षणं पुंसां परनार्यनुरञ्जनम्
बन्धभेदेङ्गितज्ञानम् एतत्फलम् उदाहृतम्
svanārīrakṣaṇaṃ puṃsāṃ paranāryanurañjanam
bandhabhedeṅgitajñānam etatphalam udāhṛtam
- 10
येन संवत्सरो दृष्टः सकृत्कामः सुसेवितः
तेन सर्वम् इदं दृष्टं पुनर् आवर्तितं जगत्
yena saṃvatsaro dṛṣṭaḥ sakṛtkāmaḥ susevitaḥ
tena sarvam idaṃ dṛṣṭaṃ punar āvartitaṃ jagat
- 11
प्रथमं लक्षणं पुंसां स्त्रीणां च तदनन्तरम्
ध्वजस्य लक्षणं प्रोक्तं भगलक्षणसंयुतम्
prathamaṃ lakṣaṇaṃ puṃsāṃ strīṇāṃ ca tadanantaram
dhvajasya lakṣaṇaṃ proktaṃ bhagalakṣaṇasaṃyutam
- 12
कामस्थानानि संलक्ष्य पुनः सम्यक्प्रचालनम्
पुनः षोडश बन्धाश्च तथैवाधोमुखाश्च षट्
kāmasthānāni saṃlakṣya punaḥ samyakpracālanam
punaḥ ṣoḍaśa bandhāśca tathaivādhomukhāśca ṣaṭ
- 13
द्वौ बन्धौ सुन्दरीणां च पश्चान्मुखरतं तथा
बाह्यं रतं ततः कुर्याद्रतं देशविशेषजम्
dvau bandhau sundarīṇāṃ ca paścānmukharataṃ tathā
bāhyaṃ rataṃ tataḥ kuryādrataṃ deśaviśeṣajam
- 14
इङ्गितस्य परिज्ञानं दूत्याश्च तदनन्तरम्
तथाष्टनायिकायाश्च मन्त्रौषधिसुतोदयः
iṅgitasya parijñānaṃ dūtyāśca tadanantaram
tathāṣṭanāyikāyāśca mantrauṣadhisutodayaḥ
- 15
शशो मृगो वृषश्चैव चतुर्थस्तु हयस्तथा
कथयामि क्रमात्पुंसाम् एतज्जातिचतुष्टयम्
śaśo mṛgo vṛṣaścaiva caturthastu hayastathā
kathayāmi kramātpuṃsām etajjāticatuṣṭayam
- 16
मृदुचपलसुशीलः कोमलाङ्गः सुवेषः सकलगुणनिधानं सत्यवादी शशो ऽसौ
mṛducapalasuśīlaḥ komalāṅgaḥ suveṣaḥ sakalaguṇanidhānaṃ satyavādī śaśo 'sau
- 17
वदति मधुरवाणीं नृत्यगीतानुरक्तः
द्विजसुरगुरुभक्तो बन्धुयुक्तो धनाढ्यः
vadati madhuravāṇīṃ nṛtyagītānuraktaḥ
dvijasuragurubhakto bandhuyukto dhanāḍhyaḥ
- 18
स्त्रीजितो गायनश्चैव नारीसत्त्वपरः सुखी
षडङ्गुलो भवेन्मेढ्रः श्रीमांश्च शशको मतः
strījito gāyanaścaiva nārīsattvaparaḥ sukhī
ṣaḍaṅgulo bhavenmeḍhraḥ śrīmāṃśca śaśako mataḥ
- 19
वदति मधुरवाणीं रक्तनेत्रः सुशीलः चलमतिरतिभीरुः शीघ्रगामी मृगो ऽसौ
vadati madhuravāṇīṃ raktanetraḥ suśīlaḥ calamatiratibhīruḥ śīghragāmī mṛgo 'sau
- 20
उदरकटिकृशः स्याद्दीर्घबिम्बाधरौष्ठो दशनवदनदीर्घो दीर्घबाहुः प्रतापी
udarakaṭikṛśaḥ syāddīrghabimbādharauṣṭho daśanavadanadīrgho dīrghabāhuḥ pratāpī
- 21
अल्पभुग्धार्मिकश्चैव सत्यवादी प्रियंवदः
अष्टाङ्गुलो भवेन्मेढ्रो रूपयुक्तो मृगो मतः
alpabhugdhārmikaścaiva satyavādī priyaṃvadaḥ
aṣṭāṅgulo bhavenmeḍhro rūpayukto mṛgo mataḥ
- 22
वृषो यथा उदरकटिकृशास्यः शीघ्रगामी नतांसः कनकरुचिरदेहः कष्टवादी वृषो ऽसौ
vṛṣo yathā udarakaṭikṛśāsyaḥ śīghragāmī natāṃsaḥ kanakaruciradehaḥ kaṣṭavādī vṛṣo 'sau
- 23
व्यसनकृपणबुद्धिः स्त्रीवशः स्त्रीविलासो बहुगुणबहुतेजाः दीर्घनेत्रो ऽभिमानी
vyasanakṛpaṇabuddhiḥ strīvaśaḥ strīvilāso bahuguṇabahutejāḥ dīrghanetro 'bhimānī
- 24
उपकारपरो नित्यं स्त्रीवशी श्लेष्मलस्तथा
लुब्धश्च कृपणश्चैव मिथ्यावादी च निर्भयः
दशाङ्गुलशरीरस्तु मेदस्वी वृषभो मतः
upakāraparo nityaṃ strīvaśī śleṣmalastathā
lubdhaśca kṛpaṇaścaiva mithyāvādī ca nirbhayaḥ
daśāṅgulaśarīrastu medasvī vṛṣabho mataḥ
- 25
हयो यथा उदरकटिकृशास्यो दीर्घकण्ठाधरोष्ठः
दशनवदननेत्रं तस्य दीर्घो ऽपि नाभिः
hayo yathā udarakaṭikṛśāsyo dīrghakaṇṭhādharoṣṭhaḥ
daśanavadananetraṃ tasya dīrgho 'pi nābhiḥ
- 26
लुब्धश्च कृपणश्चैव मिथ्यावादी च निर्भयः
lubdhaśca kṛpaṇaścaiva mithyāvādī ca nirbhayaḥ
- 27
द्वादशाङ्गुलमेढ्रस्तु कुशलो ऽपि हयो मतः
dvādaśāṅgulameḍhrastu kuśalo 'pi hayo mataḥ
- 28
इति पुरुषलक्षणानि चत्वारि
iti puruṣalakṣaṇāni catvāri
- 29
अथ स्त्रीणां जातिचतुष्टयप्रकरणम्
पद्मिनी चित्रिणी चैव शङ्खिनी हस्तिनी तथा
प्रत्येकं च वरस्त्रीणां ख्यातं जातिचतुष्टयम्
atha strīṇāṃ jāticatuṣṭayaprakaraṇam
padminī citriṇī caiva śaṅkhinī hastinī tathā
pratyekaṃ ca varastrīṇāṃ khyātaṃ jāticatuṣṭayam
- 30
पद्मिनी यथा भवति कमलनेत्रा नासिकाद् ऊर्ध्वरन्ध्रा अविरलकुचयुग्मा दीर्घकेशा कृशाङ्गी
padminī yathā bhavati kamalanetrā nāsikād ūrdhvarandhrā aviralakucayugmā dīrghakeśā kṛśāṅgī

