17 shlokas
- 1
ते वा एते उल्मुके उदूहन्ति
अनुयाजेभ्यो यातयामेव वा एतदग्निर्भवति देवेभ्यो हि यज्ञमूहिवान्भवत्य् अयातयाम्न्यनुयाजांस्तनवामहा इति तस्माद्वा एते उल्मुके उदूहन्ति
te vā ete ulmuke udūhanti
anuyājebhyo yātayāmeva vā etadagnirbhavati devebhyo hi yajñamūhivānbhavaty ayātayāmnyanuyājāṃstanavāmahā iti tasmādvā ete ulmuke udūhanti
- 2
ते पुनरनुसंस्पर्शयन्ति
पुनरेवैतद् अग्निम् आप्याययन्त्य् अयातयामानं कुर्वन्त्य् अयातयाम्नि यदत ऊर्ध्वम् असंस्थितं यज्ञस्य तत्तनवामहा इति तस्मात्पुनरनुसंस्पर्शयन्ति
te punaranusaṃsparśayanti
punarevaitad agnim āpyāyayanty ayātayāmānaṃ kurvanty ayātayāmni yadata ūrdhvam asaṃsthitaṃ yajñasya tattanavāmahā iti tasmātpunaranusaṃsparśayanti
- 3
अथ समिधमभ्यादधाति
समिन्द्ध एवैनम् एतत्समिद्धे यदत ऊर्ध्वमसंस्थितं यज्ञस्य तत्तनवामहा इति तस्मात्समिधमभ्यादधाति
atha samidhamabhyādadhāti
saminddha evainam etatsamiddhe yadata ūrdhvamasaṃsthitaṃ yajñasya tattanavāmahā iti tasmātsamidhamabhyādadhāti
- 4
तां होतानुमन्त्रयते
एषा ते अग्ने समित्तया वर्धस्व चा च प्यायस्व वर्धिषीमहि च वयम् आ च प्यासिषीमहीति तद्यथैवादः समिध्यमानायान्वाहैवम् एवैतद् अन्वाह तदेतद्धोतुः कर्म स यदि मन्येत न होता वेदेत्यपि स्वयम् एव यजमानो ऽनुमन्त्रयेत
tāṃ hotānumantrayate
eṣā te agne samittayā vardhasva cā ca pyāyasva vardhiṣīmahi ca vayam ā ca pyāsiṣīmahīti tadyathaivādaḥ samidhyamānāyānvāhaivam evaitad anvāha tadetaddhotuḥ karma sa yadi manyeta na hotā vedetyapi svayam eva yajamāno 'numantrayeta
- 5
अथ संमार्ष्टि
युनक्त्येवैनम् एतद्युक्तो यदत ऊर्ध्वमसंस्थितं यज्ञस्य तद्वहादिति तस्मात्संमार्ष्टि सकृत्सकृत्संमार्ष्टि त्रिस्त्रिर्वा अग्रे देवेभ्यः संमृजन्ति नेत्तथा करवाम यथा देवेभ्य इति तस्मात्सकृत्सकृत्संमार्ष्ट्य् अजामितायै जामि ह कुर्याद्यत्त्रिः पूर्वं त्रिरपरं तस्मात्सकृत्सकृत्संमार्ष्टि
atha saṃmārṣṭi
yunaktyevainam etadyukto yadata ūrdhvamasaṃsthitaṃ yajñasya tadvahāditi tasmātsaṃmārṣṭi sakṛtsakṛtsaṃmārṣṭi tristrirvā agre devebhyaḥ saṃmṛjanti nettathā karavāma yathā devebhya iti tasmātsakṛtsakṛtsaṃmārṣṭy ajāmitāyai jāmi ha kuryādyattriḥ pūrvaṃ triraparaṃ tasmātsakṛtsakṛtsaṃmārṣṭi
- 6
स संमार्ष्टि
अग्ने वाजजिद्वाजं त्वा ससृवांसं वाजजितं संमार्ज्मीति सरिष्यन्तमिति वा अग्र आह सरिष्यन्निव हि तर्हि भवत्य् अथात्र ससृवांसमिति ससृवेव ह्यत्र भवति तस्मादाह ससृवांसमिति
sa saṃmārṣṭi
agne vājajidvājaṃ tvā sasṛvāṃsaṃ vājajitaṃ saṃmārjmīti sariṣyantamiti vā agra āha sariṣyanniva hi tarhi bhavaty athātra sasṛvāṃsamiti sasṛveva hyatra bhavati tasmādāha sasṛvāṃsamiti
- 7
अथानुयाजान्यजति
या वा एतेन यज्ञेन देवता ह्वयति याभ्य एष यज्ञस्तायते सर्वा वै तत्ता इष्टा भवन्ति तद्यत्तासु सर्वास्विष्टास्वथैतत्पश्चेवानुयजति तस्मादनुयाजा नाम
athānuyājānyajati
yā vā etena yajñena devatā hvayati yābhya eṣa yajñastāyate sarvā vai tattā iṣṭā bhavanti tadyattāsu sarvāsviṣṭāsvathaitatpaścevānuyajati tasmādanuyājā nāma
- 8
अथ यदनुयाजान्यजति
छन्दांसि वा अनुयाजाः पशवो वै देवानां छन्दांसि तद्यथेदं पशवो युक्ता मनुष्येभ्यो वहन्त्य् एवं छन्दांसि युक्तानि देवेभ्यो यज्ञं वहन्ति तद्यत्र छन्दांसि देवान्त्समतर्पयन्न् अथ छन्दांसि देवाः समतर्पयंस्तदतस्तत्प्राग् अभूद्यच्छन्दांसि युक्तानि देवेभ्यो यज्ञम् अवाक्षुर्यद् एनान्त्समतीतृपन्
atha yadanuyājānyajati
chandāṃsi vā anuyājāḥ paśavo vai devānāṃ chandāṃsi tadyathedaṃ paśavo yuktā manuṣyebhyo vahanty evaṃ chandāṃsi yuktāni devebhyo yajñaṃ vahanti tadyatra chandāṃsi devāntsamatarpayann atha chandāṃsi devāḥ samatarpayaṃstadatastatprāg abhūdyacchandāṃsi yuktāni devebhyo yajñam avākṣuryad enāntsamatītṛpan
- 9
अथ यदनुयाजान्यजति
छन्दांसि वा अनुयाजाश्छन्दांस्येवैतत्संतर्पयति तस्मादनुयाजान्यजति तस्माद्येन वाहनेन धावयेत्तद्विमुच्य ब्रूयात्पाययतैनत्सुहितं कुरुतेत्य् एष उ वाहनस्यापह्नवः
atha yadanuyājānyajati
chandāṃsi vā anuyājāśchandāṃsyevaitatsaṃtarpayati tasmādanuyājānyajati tasmādyena vāhanena dhāvayettadvimucya brūyātpāyayatainatsuhitaṃ kurutety eṣa u vāhanasyāpahnavaḥ
- 10
स वै खलु बर्हिः प्रथमं यजति
तद्वै कनिष्ठं छन्दः सद्गायत्री प्रथमा छन्दसां युज्यते तद् उ तद्वीर्येणैव यच्छ्येनो भूत्वा दिवः सोममाहरत्तद् अयथायथम्मन्यन्ते यत्कनिष्ठं छन्दः सद्गायत्री प्रथमा छन्दसां युज्यते ऽथात्र यथायथं देवाश्छन्दांस्यकल्पयन्ननुयाजेषु नेत्पापवस्यसम् असद् इति
sa vai khalu barhiḥ prathamaṃ yajati
tadvai kaniṣṭhaṃ chandaḥ sadgāyatrī prathamā chandasāṃ yujyate tad u tadvīryeṇaiva yacchyeno bhūtvā divaḥ somamāharattad ayathāyathammanyante yatkaniṣṭhaṃ chandaḥ sadgāyatrī prathamā chandasāṃ yujyate 'thātra yathāyathaṃ devāśchandāṃsyakalpayannanuyājeṣu netpāpavasyasam asad iti
- 11
स वै खलु बर्हिः प्रथमं यजति
अयं वै लोको बर्हिर् ओषधयो बर्हिर् अस्मिन्नेवैतल्लोक ओषधीर्दधाति ता इमा अस्मिंल्लोक ओषधयः प्रतिष्ठितास्तदिदं सर्वं जगदस्यां तेनेयं जगती तज्जगतीम्प्रथमामकुर्वन्
sa vai khalu barhiḥ prathamaṃ yajati
ayaṃ vai loko barhir oṣadhayo barhir asminnevaitalloka oṣadhīrdadhāti tā imā asmiṃlloka oṣadhayaḥ pratiṣṭhitāstadidaṃ sarvaṃ jagadasyāṃ teneyaṃ jagatī tajjagatīmprathamāmakurvan
- 12
अथ नराशंसं द्वितीयं यजति
अन्तरिक्षं वै नराशंसः प्रजा वै नरस्ता इमा अन्तरिक्षमनु वावद्यमानाः प्रजाश्चरन्ति यद्वै वदति शंसतीति वै तदाहुस्तस्मादन्तरिक्षं नराशंसो ऽन्तरिक्षम् उ वै त्रिष्टुप्तत्त्रिष्टुभं द्वितीयामकुर्वन्
atha narāśaṃsaṃ dvitīyaṃ yajati
antarikṣaṃ vai narāśaṃsaḥ prajā vai narastā imā antarikṣamanu vāvadyamānāḥ prajāścaranti yadvai vadati śaṃsatīti vai tadāhustasmādantarikṣaṃ narāśaṃso 'ntarikṣam u vai triṣṭuptattriṣṭubhaṃ dvitīyāmakurvan
- 13
अथाग्निरुत्तमः
गायत्री वा अग्निस्तद्गायत्रीमुत्तमामकुर्वन्न् एवं यथायथेन क्ᄆप्तेन छन्दांसि प्रत्यतिष्ठंस्तस्माद् इदम् अपापवस्यसम्
athāgniruttamaḥ
gāyatrī vā agnistadgāyatrīmuttamāmakurvann evaṃ yathāyathena kᄆptena chandāṃsi pratyatiṣṭhaṃstasmād idam apāpavasyasam
- 14
देवान्यजेत्य् एवाध्वर्युराह
देवं देवमिति सर्वेषु होता देवानां वै देवाः सन्ति छन्दांस्येव पशवो ह्येषां गृहा हि पशवः प्रतिष्ठो हि गृहाश्छन्दांसि वा अनुयाजास्तस्माद्देवान्यजेत्य् एवाध्वर्युराह देवं देवम् इति सर्वेषु होता
devānyajety evādhvaryurāha
devaṃ devamiti sarveṣu hotā devānāṃ vai devāḥ santi chandāṃsyeva paśavo hyeṣāṃ gṛhā hi paśavaḥ pratiṣṭho hi gṛhāśchandāṃsi vā anuyājāstasmāddevānyajety evādhvaryurāha devaṃ devam iti sarveṣu hotā
- 15
वसुवने वसुधेयस्येति
देवताया एव वषट्क्रियते देवतायै हूयते न वा अत्र देवतास्त्यनुयाजेषु देवम्बर्हिर् इति तत्र नाग्निर्नेन्द्रो न सोमो देवो नराशंस इति ऋत एकं चन यो वा अत्राग्निर्गायत्री स निदानेन
vasuvane vasudheyasyeti
devatāyā eva vaṣaṭkriyate devatāyai hūyate na vā atra devatāstyanuyājeṣu devambarhir iti tatra nāgnirnendro na somo devo narāśaṃsa iti ṛta ekaṃ cana yo vā atrāgnirgāyatrī sa nidānena
- 16
अथ यद्वसुवने वसुधेयस्येति यजति
अग्निर्वै वसुवनिरिन्द्रो वसुधेयो ऽस्ति वै छन्दसां देवतेन्द्राग्नी एवैवम् उ हैतद्देवताया एव वषट्क्रियते देवतायै हूयते
atha yadvasuvane vasudheyasyeti yajati
agnirvai vasuvanirindro vasudheyo 'sti vai chandasāṃ devatendrāgnī evaivam u haitaddevatāyā eva vaṣaṭkriyate devatāyai hūyate
- 17
अथोत्तमम् अनुयाजम् इष्ट्वा समानीय जुहोति
प्रयाजानुयाजा वा एते तद्यथैवादः प्रयाजेषु यजमानाय द्विषन्तम्भ्रातृव्यम्बलिं हारयत्यत्राद्यम्बलिं हारयत्य् एवमेवैतदनुयाजेषु बलिं हारयति
athottamam anuyājam iṣṭvā samānīya juhoti
prayājānuyājā vā ete tadyathaivādaḥ prayājeṣu yajamānāya dviṣantambhrātṛvyambaliṃ hārayatyatrādyambaliṃ hārayaty evamevaitadanuyājeṣu baliṃ hārayati

